ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Ξένο μου πουλί»

ΞΕΝΟ ΜΟΥ ΠΟΥΛΙ

– Ξένο μου πουλί, ξένο μου ἀηδόνι,

ποιὸς σὲ πλάνεψε, πιοιὸς θὰ σὲ πάρει;

– Φτιάχνει ἀητὸς φωλιὰ καὶ μὲ σκεπάζει

μὲ χρυσὰ φτερὰ καὶ μπαίνω μέσα.

Σχολιασμός:

Ἀκόμα ἕνα τραγούδι ποὺ τὸ τραγουδοῦσαν μόνο οἱ γυναῖκες κατὰ τὸ στολισμὸ τῆς νύφης, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἔξοδό της ἀπὸ τὴν πατρική της ἑστία. Ἡ νύφη χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὴ μητέρα της ὡς «ξένο πουλί», ὑπονοώντας πὼς ὁ γάμος ἀποτελεῖ εἶδος ἐκπατρισμοῦ γιὰ τὸ παιδί της. Νὰ θυμίσω πὼς στὴ Νεστάνη τὰ κορίτσια τὰ ἀποκαλοῦσαν καὶ «ξενογωνιές». Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ἐδῶ βέβαια ἡ ἀπάντηση τῆς κοπέλλας, ποὺ οὐσιαστικὰ ὄχι μόνο ἔχει δεχθεῖ αὐτὸν τὸν ἐκπατρισμό ἀλλὰ καθησυχάζει τὴ μητέρα της, παρομοιάζοντας τὸ γαμπρὸ μὲ προστατευτικὸ ἀητό.

Γνωρίζουμε βέβαια πὼς σὲ πολλὰ τραγούδια τοῦ γάμου ὁ γαμπρὸς συμβολίζεται μὲ ἀητὸ. Ἀλλὰ ὁ συμβολισμὸς αὐτὸς ἔχει συχνὰ νὰ κάνει μὲ τὴν «ἁρπαγὴ» τῆς νύφης –ποὺ συχνὰ χαρακτηρίζεται ὡς πέρδικα– ἔστω καὶ χωρὶς ἄσκηση βίας. Ἀντιθέτως, ἐδῶ ὁ ἀητός, ὅπως μᾶς παρουσιάζεται, ἐμπνέει αἰσθήματα στοργῆς, φροντίδας καὶ προστασίας, προσδίδοντας ἐρωτικὴ χροιὰ στὸ τραγούδι.

Σὲ καταγραφὴ ἀπὸ τὴν Ἄνω Κλειτορεία Καλαβρύτων μάλιστα, ἡ νύφη λέει ἀπευθυνόμενη πρὸς τὴ μητέρα της: Μάνα δὲν εἶναι ξένος μηδ ̔ ἀλαργηνός. Καὶ βέβαια νὰ θυμήσω τὸ δίστιχο ποὺ ἔχει προαναφερθεῖ καὶ ἀκουγόταν κατὰ τὸ ξύρισμα καὶ ντύσιμο τοῦ γαμπροῦ:

Γαμπρέ μου χρυσοσταυραητέ, ἄνοιξε τὰ φτερά σου,

καὶ τύλιξε τὴν πέρδικα ποὺ θὲ νὰ ζεῖ κοντά σου.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρό, Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2018.

Τραγούδι: Ἀπὸ τὸ CD μὲ τὰ τραγούδια τοῦ γάμου στὴ Νεστάνη ποὺ συνοδεύει τὸ βιβλίο. Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Κωνσταντίνα Καρώνη.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Μωρ’ γειτόνισσες»

ΜΩΡ’ ΓΕΙΤΟΝΙΣΣΕΣ

Μωρ’ γειτόνισσες, γειτονοποῦλες

γιὰ δὲ βγαίνουτε, γιὰ δε λαλεῖτε,

τώρα πάω καὶ γώ, τώρα ξεβγαίνω

ἀπ᾿ τὰ σπίτια μου κι ἀπ᾿ τὶς αὐλές μου.

Σχολιασμός:

Τὸ τραγούδι ἀκουγόταν τὴ στιγμὴ ποὺ ἡ νύφη στολισμένη, ὑποβασταζόμενη ἀπὸ τὸν πατέρα της, ἐξερχόταν τῆς πατρικῆς οἰκίας. Τὸ τραγουδοῦσαν ἐξ ὀνόματός της οἱ γυναῖκες, φίλες καὶ συγγενεῖς. Ἡ στιγμὴ γιὰ τὴ νύφη ἦταν σημαντικὴ, ἀφοῦ ἀποχωριζόταν ὅλα ὅσα ὣς τώρα τῆς ἦταν οἰκεῖα. Σπίτι, φίλες, γειτονιά, γονεῖς, ἀδέλφια, ἀποτελοῦσαν παρελθὸν τώρα γι’ αὐτὴν καὶ ἕνας νέος ρόλος ἀνοιγόταν μπρός της· ρόλο ποὺ ἔπρεπε νὰ ἀφομοιώσει καὶ νὰ «παίξει» μὲ ἐπιτυχία.

Ὁ G. Saunier, σχολιάζοντας τὸ τραγούδι, μεταξὺ ἄλλων, λέει: Αὐτὸ τὸ θέμα, πολὺ διαδεδομένο στὴν Ἑλλάδα, ἐπιτρέπει σὲ κάποιον νὰ ἐκτιμήσει τὸν βαθμὸ ἀλληλεγγύης τῆς γειτονιᾶς, καὶ κατ’ ἐπέκταση τοῦ χωριοῦ, ἐπειδὴ τοὺς κάνει νὰ μοιραστοῦν τὴν εὐθύνη τῆς οἰκογένειας, τὴν ὁποία τὰ τραγούδια προσποιοῦνται ὅτι καταγγέλουν. Ὅμως, ἐνῶ ἡ διαμαρτυρία τῆς νύφης ἔχει νόημα καὶ διαθέτει οὐσιαστικὴ βάση στὸ ἐσωτερικὸ τῆς οἰκογένειας, ἀφοῦ θυμίζει ὅτι ὁ γάμος εἶναι ἀποκλειστικὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς θέλησης καὶ τῆς πρωτοβουλίας τῶν γονέων, δὲν συμβαίνει τὸ ἴδιο μὲ τὸ γειτονικὸ περιβάλλον, τὸ ὁποῖο εἶναι ξένο πρὸς τὴν ἀπόφαση. Ἡ ἐπίπληξη παρ’ όλα αὐτὰ δὲν στερεῖται νοήματος· ἔχει χάσει τὴν ἄμεση ἀξία, ποὺ εἶχε ὅταν περιοριζόταν στὴν οἰκογένεια, κι ἔχει γίνει ἡ ἔκφραση –δηλαδὴ κάτι παραπάνω ἀπὸ σύμβολο– μιᾶς ἠθικῆς ἀλληλεγγύης. Ἡ ἀλληλεγγύη ποὺ ἑνώνει τοὺς κατοίκους ἑνὸς χωριοῦ ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα ὅτι τοὺς ἀφοροῦν οἱ πράξεις τοῦ καθενὸς ξεχωριστὰ ὅσο καὶ οἱ προσωπικὲς πράξεις τους, ἀκριβῶς ὅπως βλάπτονται ἀπὸ τὶς δοκιμασίες καὶ τὰ πένθη τῶν γειτόνων τους ὅσο καὶ ἀπὸ τὶς δικές τους δοκιμασίες.¹

Παραλλαγὲς τοῦ τραγουδιοῦ συναντᾶμε σὲ ἀρκετὰ μέρη τῆς Πελοποννήσου. Παραθέτω τὴν παραλλαγὴ ἀπὸ τὰ Βάρβουρα Κυνουρίας:
Ἔχετε γειὰ γειτόνισσες, καὶ σεῖς γειτονοποῦλες
κ’ ἐγὼ πά’ σ’ ἄλλη γειτονιὰ καὶ πάω σ’ ἄλλη ρούγα
νὰ κάμω ἄλλες γειτόνισσες κι ἄλλες γειτονοποῦλες.²
Ἀλλὰ καὶ τὴν παραλλαγὴ ἀπὸ τὴν Ἄνω Κλειτορία Καλαβρύτων:
Μώρ’ καλές, μώρ’ κακές, μώρ’ καλὲς γειτόνισσες
μώρ’ καλὲς γειτόνισσες γιατί μ’ ἀποχωρίζεται
(ν)ἀπὸ τὴ μανούλα μου κι ἀπ’ τὶς ἀδελδοῦλες μου.³

Σημειώσεις:

---

1. Saunier Guy, Ἑλληνικὰ δημοτικὰ τραγούδια, Συναγωγὴ μελετῶν (1968-2000), μετ. Ἰφιγένεια Μποτουροπούλου, Ἵδρυμα Κώστα καὶ Ἑλένης Οὐράνη, Ἀθήνα 2002.

2. Λαογραφία Β’, 401.

3. Κέντρον Ἐρεύνης τῆς Ἑλληνικῆς Λαογραφίας (ΚΕΕΛ) 1838, 36.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρό, Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2018.

Video: Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Κωνσταντίνα Καρώνη.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Εἶπαν ὁ κόσμος κι ὁ ντουνιᾶς»

ΕΙΠΑΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΚΙ Ο ΝΤΟΥΝΙΑΣ

Εἶπαν ὁ κό᾿ μωρὴ Πανάγιω μου

εἶπαν ὁ κόσμος κι ὁ ντουνιᾶς,

ὠρέ, εἶπαν ὁ κόσμος κι ὁ ντουνιᾶς,

Πανάγιω μου δὲ μ᾿ ἀγαπᾶς.

Τ᾿ ἀντρός μου φτιά᾿ μωρὴ Πανάγιω μου

τ᾿ ἀντρός μου φτιάχνω τραχανά,

τοῦ φίλου μου τυρὶ κι αὐγά.

Τ᾿ ἀντρός μου στρώ᾿ μωρὴ Πανάγιω μου

τ᾿ ἀντρός μου στρώνω στρώματα,

μωρέ, τ᾿ ἀντρός μου στρώνω στρώματα

τοῦ φίλου μου παπλώματα.

Ἀντρὰς νὰ γι᾿ μωρὴ Πανάγιω μου

ἄχ! ἄντρὰς νὰ γίνει μάρμαρο.

Ἀντρὰς νὰ γίνει μάρμαρο

κι ὁ φίλος τριαντάφυλλο.

Γιὰ νὰ πατῶ μωρὴ Πανάγιω μου,

γιὰ νὰ πατῶ στὸ μάρμαρο,

γιὰ νὰ πατῶ στὸ μάρμαρο

νὰ κόβω τριαντάφυλλο.

Σχολιασμός:

Σατιρικὸ τραγούδι ποὺ ἀκούγονταν στὴ Νεστάνη σὲ διάφορες γιορτινὲς συνάξεις, κυρίως ὅμως κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Ἀποκριᾶς.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, Τραγούδια τῆς Νεστάνης, Ἐκδόσεις Τὸ Δόντι, Πάτρα, 2013.

Video: Τραγουδάει ὁ Νεστανιώτης Δημήτριος Καρώνης.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις Τὸ Δόντι, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΑΜΟΥ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Σ’ ὅσους γάμους κι ἂν ἐπῆγα»Song of Nestanis

Σ’ ΟΣΟΥΣ ΓΑΜΟΥΣ ΚΙ ΑΝ ΕΠΗΓΑ

Σ’ ὅσους γάμους κι ἂν ἐπῆγα τέτοιο ἀντρόγυνο δὲν εἶδα

νά ‘ναι ἡ νύφη τρυγονάκι κι ὁ γαμπρὸς περιστεράκι.

Φέρτε μέλι φέρτε γάλα τὰ γλυκιάματα¹ τῆς νύφης

μυγδαλίτσες κοκκοσίτσες γιὰ νὰ φάει ἠ Κυρὰ-νύφη

ἐδεφτοῦ² κλώσσα νὰ κάτσεις, ἐδεφτοῦ νὰ ξεκλωσιάσσεις³

ἀστραπὲς βροντὲς ν’ ἀκούσεις τὰ παιδιά σου μὴν τ’ ἀφήσεις

καὶ Κυρά μου καὶ Κυρά μου καὶ ἀρχοντονοικοκυρά μου.⁴

Γιὰ ρωτᾶτε γιὰ ξετᾶχτε γιὰ τοῦ κύρ-γαμπροῦ τὴ μάνα

γιὰ ρωτᾶτε γιὰ ξετᾶχτε γιὰ τὴν πεθερὰ τῆς νύφης⁵

– Τ’ ἔτρωε τ’ ἤπιε στὴν γκαστριά της ποὺ μυρίζει ὁ γιός της μόσχο;

– Ἔτρωγε ψωμάκ’ ἀφράτο ἤπιε καὶ κρασὶ μοσχᾶτο.

Σχολιασμός:

Κλασικὸ τραγούδι τοῦ γάμου ποὺ λεγότανε ὅταν τὸ ζευγάρι ἔφτανε στὸ σπίτι τοῦ γαμπροῦ· σπίτι ποὺ οὐσιαστικὰ ἦταν αὐτὸ ποὺ θὰ διέμενε. Ἐκεῖ, ἡ μάνα τοῦ γαμπροῦ, ἡ πεθερὰ δηλαδὴ τῆς νύφης, ὑποδεχόταν τοὺς νεόνυμφους δίνοντάς τους ἀπὸ ἕνα βαζάκι ἢ ποτήρι, μέλι μὲ καρύδια καὶ ἀμύγδαλα. Στὴ συνέχεια ἡ νύφη ἔσπαζε τὸ ρόδι καὶ κυλοῦσε τὴν κουλούρα. Καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ «μελώματος», ὅπως χαρακτηριστικὰ λεγόταν τὸ ἔθιμο αὐτό, ὅλοι οἱ καλεσμένοι –καὶ ἀπὸ τὶς δυὸ οἰκογένειες, ποὺ τώρα εἶχαν γίνει ἕνα σῶμα– τραγουδοῦσαν αὐτὸ τὸ τραγούδι. Στὸ βιβλίο, ἀναφέρω ἀναλυτικὰ τὴν ὅλη διαδικασία μὲ τοὺς συμβολισμούς της. Οὐσια- στικά, μιλᾶμε καὶ πάλι γιὰ ἕνα τραγούδι χορωδίας-δρόμου. «Road Songs», –ὅπως εἴπαμε– χαρακτηρίζει τὰ τραγούδια αὐτὰ ὁ Ἀρκάδας μουσικολόγος Σωτήριος Τσιάνη⁶

Σημειώσεις:

---

1.Ἡ λέξη βάσει τοῦ φαινόμενου τοῦ τσιτακισμοῦ προφέρονταν: γλυτσιάσματα. Ἐπίσης ὁ 7ος στίχος βάσει τοῦ ἴδιου φαινομένου, γινόταν: τσαὶ Τσυρά μου, τσαὶ Τσυρά μου, τσαὶ ἀρχοντονυκοτσυρά μου.

2. Ἀκριβῶς ἐδῶ.

3. Σχῆμα λόγου ποὺ παρομοιάζει τὴ νύφη μὲ τὴν κλώσσα, ἡ ὁποία πρέπει νὰ παραμείνει ὑπομονετικὰ πάνω ἀπὸ τὰ ἀβγά της γιὰ 18-20 μέρες ζεσταίνοντάς τα μέχρι νὰ ἐκκολαπτοῦν οἱ νεοσσοί· δηλαδὴ νὰ ξεκλωσιάσσει. Οὐσιαστικὰ ὁ στίχος ἀποτελεῖ εὐγονικὴ εὐχὴ πρὸς τὴ νύφη, ἀλλὰ εἶναι καὶ νουθεσία, καὶ προσδοκία ἀπὸ αὐτὴ νὰ φέρει στὸν κόσμο πολλὰ καὶ γερὰ παιδιά..

4. Σὲ ἄλλη καταγραφή: Σπιτονοικοκυρά μο

5. Σὲ διαδοχικὲς καταγραφές μας, ὁ στίχος αὐτὸς παραλλασσόμενος γίνεται: γιὰ τοῦ κυρ γαμπροῦ τὴ μάνα γιὰ τὴν πεθερὰ τῆς νύφης.

6. Sotirios Chianis, Folk Songs of Mantineia, (Τσιάνης Σωτήριος Ι., Δημοτικὰ τραγούδια τῆς Μαντίνειας), Berkeley/Los Angeles: University of California Press, 1965.

3. Τυπογραφεῖον «Ἑστίας», Ἀθήνα 1914.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρό, Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2018.

Τραγούδι: Ἀπὸ τὸ CD μὲ τὰ τραγούδια τοῦ γάμου στὴ Νεστάνη ποὺ συνοδεύει τὸ βιβλίο. Τραγουδάει ὅμιλος Νεστανιωτῶν καὶ Νεστανιωτισσῶν.

Εἰκόνες: Φωτογραφίες ἀπὸ γάμους στὴ Νεστάνη τῶν δεκαετιῶν 1930, 1950, 1960 καὶ τῆς Νεστάνης τοῦ 1911, ποὺ περιέχονται στὸ βιβλίο.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΑΜΟΥ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Δὲ στό ‘πα ‘γὼ μανούλα μου»

ΔΕ ΣΤΟ ‘ΠΑ ΕΓΩ ΜΑΝΟΥΛΑ ΜΟΥ

Δὲ στό ‘πα ‘γὼ μανούλα μου ούτη τὴν ἐβδομάδα

τοὺς ξένους μὴν τοὺς δέχεσαι καὶ μὴν τοὺς βάζεις μέσα

τ’ ὁ ξένος εἶναι πονηρός, πολὺ μαριολεμένος¹

σὲ πλάνεψε σὲ γέλασε μὲ σύκα μὲ καρύδια,

σὲ πλάνεψε σὲ γέλασε σοῦ εἶπε πὼς θὰ μὲ πάρει

Σχολιασμός:

Τραγούδι ποὺ ἔλεγαν ἀποκλειστικὰ οἱ γυναῖκες, ὅταν ἡ νύφη στολισμένη ἐξερχόταν τῆς οἰκίας της γιὰ νὰ πάει στὴν ἐκκλησία. Λεγόταν ἐπίσης, πάντα ἀπὸ γυναῖκες –ἐξ ὀνόματος τῆς νύφης– καὶ κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ στολίσματός της. Τὸ τραγούδι, ποὺ τὸ διέπει μιὰ λυπητερὴ χροιά, προκαλοῦσε συνήθως τὸ κλάμα τῆς νύφης, ἀφοῦ αὐτὴ θὰ ἐγκατέλειπε τὴν πατρικὴ ἑστία γιὰ νὰ πάει νὰ μείνει στὸ σπίτι τοῦ ἄντρα της. Τὸ τραγούδι, ποὺ θὰ τὸ χαρακτηρίζαμε καὶ αὐτὸ τραγούδι χορωδίας, καταγράφεται καὶ ἀπὸ τὸν Σωτήριο Τσιάνη²

Παραλλαγὴ τοῦ τραγουδιοῦ καταγράφεται ἀπὸ τὸν Ν. Πολίτη στό, Ἐκλογαὶ ἀπὸ τὰ τραγούδια τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ³ ποὺ τὸ ἀναφέρει ὡς τραγούδι τοῦ γάμου – τὸ Σάββατο ὅταν γεμίζουν τὰ στρώματα καὶ τὰ προσκεφάλια. Στὴ συλλογὴ τοῦ Πολίτη τὸ τραγούδι ἔχει ὡς ἑξῆς:

Ἄσπρη κατάσπρη βαμβακιὰ εἶχα μὲς τὴν αὐλή μου,

τὴ σκάλιζα, τὴν πότιζα, κ’ εἶχα χαρὰ μεγάλη.

Μὰ ‘ρθε ξένος κι ἀπόξενος, ἦρθε καὶ μοῦ τὴν πῆρε.

Ἀχάρινε τὸ σπίτι μου, ἀνόστισε ἡ αὐλή μου,

ἀνόστισ’ ἡ δική μου αὐλή, κ’ ἐφούμισε τοῦ ξένου,

εἴκοσι χρόνια πότιζα μηλίτσα στὴν αὐλή μου,

τώρα ποὺ μοῦ τὴν πήρανε, ἂς πάει στὴν εὐχή μου.

Σημειώσεις:

---

1.Μαρ(γ)ιόλος: πανοῦργος, εὔστροφος, πονηρός. β) ναζιάρης, Ιδ. εἰς τὸν ἔρωτα, (Λεξικὸν Δημητράκου)· ἰταλ. mariolo: πανοῦργος, ἀστεῖος.

2. Sotirios Chianis, Folk Songs of Mantineia, (Τσιάνης Σωτήριος Ι., Δημοτικὰ τραγούδια τῆς Μαντίνειας), Berkeley/Los Angeles: University of California Press, 1965.

3. Τυπογραφεῖον «Ἑστίας», Ἀθήνα 1914.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρό, Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2018.

Τραγούδι: Ἀπὸ τὸ CD μὲ τὰ τραγούδια τοῦ γάμου στὴ Νεστάνη ποὺ συνοδεύει τὸ βιβλίο. Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Κωνσταντίνα Καρώνη.

Εἰκόνες: Φωτογραφίες ἀπὸ γάμους στὴ Νεστάνη τῶν δεκαετιῶν 1930, 1950, 1960 καὶ τῆς Νεστάνης τοῦ 1911, ποὺ περιέχονται στὸ βιβλίο.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΑΜΟΥ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Τοῦ Μάη τὰ λουλούδια»

ΤΟΥ ΜΑΗ ΤΑ ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ

Ὠρὲ τοῦ Μάη τὰ λουλούδια τ’ Ἀπρίλη οἱ δροσιὲς

μᾶς πῆραν τὴ Θανάσω μέσα ‘πὸ τὶς αὐλὲς

– Ὤχ, πῶς τό ‘κανες Θανάσω, μωρ’ Θανασούλα μου

πῶς τό ‘κανες Θανάσω, δὲν ἔβαζες φωνὴ

ποὺ ἦρθαν καὶ σὲ πῆραν μέσ’ ἀπὸ τὴν αὐλή;

– Ἂχ δὲν ήξερα(ν) ἡ δόλια πὼς θὰ μὲ κλέψουνε

σὲ ἄλλη γειτονίτσα θὰ μὲ παντρέψουνε.

Σχολιασμός:

Τραγούδι ποὺ ἀναφέρεται στὸν πόνο τῆς νύφης ποὺ ἐγκαταλείπει τὴν πατρική της ἑστία, ἀλλὰ καὶ τῶν δικῶν της (γειτόνων, φιλενάδων, γονιῶν, ἀδελφῶν, συγγενῶν) ποὺ τὴν ἀποχωρίζονται. Ἂν καὶ τὸ τραγούδι μιλάει γιὰ βίαιη ἀπαγωγὴ τῆς νύφης, δὲν ὑπάρχει οὐσιαστικὴ διαφορά, ἀφοῦ ἡ νύφη –εἴτε μὲ γὰμο διὰ ἁρπαγῆς, εἴτε «κανονικό»– ἐγκατέλειπε τὸ πατρικό της, τὴ γωνιά της, τὴ γειτονιά της, τὸν περίγυρό της γιὰ νὰ πάει νὰ μείνει στὸ σπίτι τοῦ ἄντρα της, παρέα μὲ τὰ πεθερικά της καὶ πιθανὸν τοὺς κουνιάδους της –παντρεμένους καὶ μή. Πολὺ σπάνια ἦταν ἡ περίπτωση ἕνα ζευγάρι νὰ μείνει μόνο του σὲ δικό του σπίτι. Ἐξαιρεῖται βέβαια ἡ περίπτωση ποὺ ὁ γαμπρὸς πήγαινε σώγαμπρος, ὁπότε ἡ νύφη παρέμενε στὸ σπίτι της. Παραλλαγὴ τοῦ τραγουδιοῦ καταγεγραμμένη στὸ Χρυσοβίτσι Ἀρκαδίας μᾶς δίνει ὁ Σωτήριος Τσιάνης.¹ Στὴν καταγραφὴ τοῦ Τσιάνη, τὸ τραγούδι, ποὺ καὶ ἐδῶ μιλάει γιὰ κλοπὴ τῆς νύφης, ἔχει ὡς ἑξῆς:

Δὲ φώναζες Θανάσω βρὲ Θανασούλα μου

δὲ φώναζες Θανάσω, δὲν ἔβαζες φωνή,

δὲ φώναζες Θανάσω, δὲν ἔβαζες φωνή,

ποὺ ἦρθαν καὶ σὲ κλέψαν’, μέσα ἀπὸ τὸ μαντρὶ

– Μάνα μ’ δεν ήταν ἕνας, μάνα μ’, μανούλα μου

μάνα μ’ δὲν ἦταν ἕνας, μάνα μ’ δὲν ἦταν δυὸ

μάνα μ’ δὲν ἦταν ἕνας, μάνα μ’ δὲν ἦταν δυὸ

παρὰ ἦταν σαράντα, μαζὶ μὲ τὸ γαμπρό.

Ὁ πρῶτος ὁ μπιρμπάντης, μάνα μ’, μανούλα μου

ὁ πρῶτος ὁ μπιρμπάντης, ἦταν ὁ πεθερὸς

ὁ πρῶτος ὁ μπιρμπάντης, ἦταν ὁ πεθερὸς

ὁ δεύτερος καὶ τρίτος, κουμπάρος καὶ γαμπρός.

Σημειώσεις:

---

1. Sotirios Chianis, Folk Songs of Mantineia, (Τσιάνης Σωτήριος Ι., Δημοτικὰ τραγούδια τῆς Μαντίνειας), Berkeley/Los Angeles: University of California Press, 1965.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρό, Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2018.

Τραγούδι: Ἀπὸ τὸ CD μὲ τὰ τραγούδια τοῦ γάμου στὴ Νεστάνη ποὺ συνοδεύει τὸ βιβλίο. Τραγουδάει ὁ Νεστανιώτης Σωκράτης Καρώνης.

Εἰκόνες: Φωτογραφίες ἀπὸ γάμους στὴ Νεστάνη τῶν δεκαετιῶν 1930, 1950, 1960 καὶ τῆς Νεστάνης τοῦ 1911, ποὺ περιέχονται στὸ βιβλίο.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΓΑΜΟΥ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Μαζεύτηκε ἡ λεβεντουριὰ»

ΜΑΖΕΥΤΗΚΕ Η ΛΕΒΕΝΤΟΥΡΙΑ

Ἄιντε, μαζεύτηκε μωρὲ παιδιά, μαζεύτηκε ἡ λεβεντουριὰ

μωρὲ παιδιὰ καημένα κι ὅλα τὰ παλληκάρια

καράβι νὰ μωρὲ παιδιά, καράβι ν’ ἀρματώσανε

μωρὲ παιδιὰ καημένα, νυφούλα πᾶν’ νὰ φέρουν,

ἄιντε, κι ἀπὸ τὰ γλέ’ μωρὲ παιδιά, κι ἀπὸ τὰ γλέντια τὰ πολλὰ

μωρὲ παιδιὰ καημένα, κι ἀπὸ τὸ ντουφεξίδι

ἀναταρά’ μωρὲ παιδιά, ἀναταράχτει ἡ θάλασσα

μωρὲ παιδιὰ καημένα, κι ἔγειρε τὸ καράβι,

γέμισε ἡ θά’ μωρὲ παιδιά, γέμισε ἡ θάλασσα κορμιὰ

μωρὲ παιδιὰ καημένα, κ’ οἱ ἄκρες παλληκάρια.

Σχολιασμός:

Τὸ τραγούδι αὐτὸ τὸ συναντᾶμε σὲ πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδας. Δὲν θὰ μποροῦσε νὰ λείπει βέβαια καὶ ἀπὸ τὸ νεστανιώτικο γάμο. Λεγόταν ἀπὸ τὸ σόι τοῦ γαμπροῦ στὴν πομπὴ ποὺ σχημάτιζαν προκειμένου νὰ τὸν συνοδεύσουν στὴν ἐκκλησία. Ὅπως ἔχω ἀφηγηθεῖ παραπάνω, ὁ γαμπρὸς καὶ ἡ νύφη, μὲ τὸν πατέρα τους στὸ πλάι καὶ ὅλους τοὺς συγγενεῖς καὶ φίλους –τοὺς καλεσμένους τους ποὺ ὅπως εἶπα ἀποκαλοῦσαν καὶ ἀσκέρι– νὰ ἀκολουθοῦν, σχημάτιζαν πομπή, καὶ πήγαιναν τὴ διαδρομὴ ἀπὸ τὸ σπίτι στὴν ἐκκλησία τραγουδώντας –«πᾶμε τὸ γαμπρὸ τραγουδώντας», ἔλεγαν χαρκατηριστικά! Λέγονταν ἀκόμα –πάντα ἀπὸ τὸ σόι τοῦ γαμπροῦ– καὶ στὴν πομπὴ κατὰ τὴ διαδρομὴ γιὰ τὸ σπίτι τῆς νύφης, ὅταν πήγαιναν στοὺς ἀρραβῶνες.

Ἐδῶ, ἡ παραλλαγὴ ποὺ καταγράψαμε στὴ Νεστάνη, ἀναφέρεται σὲ ὁμάδα παλληκαριῶν ποὺ καθὼς πήγαιναν νὰ πάρουν τὴ νύφη, ναυάγησαν «ἀπὸ τὰ γλέντια τὰ πολλά». Ὅταν μάλιστα ρώτησα Νεστανιώτισσα, γιατί τραγουδοῦσαν σὲ γάμο, δηλαδὴ σὲ χαρά, ἕνα τραγούδι ποὺ μιλοῦσε γιὰ ναυάγια καὶ θανάτους, μοῦ ἀπάντησε χαρακτηριστικά: «Μὰ ἀπὸ τὸ πολὺ τὸ γλέντι πήγανε»! Παραλλαγὴ τοῦ τραγουδιοῦ μὲ τὸν τίτλο, «Ξεκίνησε λεβεντουριά», καταγράφεται ἀπὸ τὸν Σωτήριο Τσιάνη¹ στὴν Κανδύλα Ἀρκαδίας. Καὶ στὴν καταγραφὴ τοῦ Τσιάνη, τὸ τραγούδι παραδίδεται ὡς τραγούδι τοῦ γάμου (Wedding Song).

Σημειώσεις:

---

1. Sotirios Chianis, Folk Songs of Mantineia, (Τσιάνης Σωτήριος Ι., Δημοτικὰ τραγούδια τῆς Μαντίνειας), Berkeley/Los Angeles: University of California Press, 1965.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρό, Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2018.

Τραγούδι: Ἀπὸ τὸ CD μὲ τὰ τραγούδια τοῦ γάμου στὴ Νεστάνη ποὺ συνοδεύει τὸ βιβλίο. Τραγουδάει ὅμιλος Νεστανιωτῶν καὶ Νεστανιωτισσῶν.

Εἰκόνες: Φωτογραφίες ἀπὸ γάμους στὴ Νεστάνη τῶν δεκαετιῶν 1930, 1950, 1960 καὶ τῆς Νεστάνης τοῦ 1911, ποὺ περιέχονται στὸ βιβλίο.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Σαράντα λεβεντόπαιδα»

ΣΑΡΑΝΤΑ ΛΕΒΕΝΤΟΠΑΙΔΑ

Σαράντα μωρέ, σαράντα λεβεντόπαιδα ἄιντε,

μιὰ λυγερὴ ἀγαποῦνε καὶ πᾶν’ νὰ τῆς τὸ εἰποῦνε.

Σὰν πῆγαν μωρέ, σὰν πῆγαν καὶ τὴν εὕρηκαν ἄιντε,

στὴ σκάλα νὰ κεντάει νὰ λιανοτραγουδάει.

– Γειά σου μωρέ, γειά σου χαρά σου λυγερὴ

– Καλῶς τὰ παλληκάρια τοῦ Μάη τὰ βλαστάρια

κοπιάστε μωρέ, κοπιάστε ἀπάνου ρὲ παιδιὰ ἄιντε,

νὰ φᾶμε καὶ νὰ πιοῦμε κ’ ὕστερα νὰ τὰ εἰποῦμε.

– Ἐμεῖς μωρέ, ἐμεῖς φαῒ δὲ θέλουμε

κρασὶ ἔχουμε πιωμένα παρά ‘ρθαμε γιὰ σένα.

Σχολιασμός:

Καὶ ἐδῶ ἔχουμε νὰ κάνουμε μὲ ἕνα κλασικὸ τραγούδι τοῦ γάμου ποὺ ἀκουγόταν καὶ αὐτὸ στὴν πομπὴ ποὺ πήγαινε τὸ γαμπρὸ καὶ τὴ νύφη στὴν ἐκκλησία. Ἀκουγόταν ἐπίσης καὶ στὴ βραδιὰ τῶν ἀρραβώνων, ἀπὸ τὴ γαμπριάτικη πομπὴ ποὺ πήγαινε στὸ σπίτι τῆς νύφης, ἀλλὰ καὶ χορευόταν κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ γλεντιοῦ, ἀφοῦ εἶναι συρτὸς χορός. Στὸ παρὸν τραγούδι τὰ σαράντα λεβεντόπαιδα δὲν διστάζουν νὰ ἐκφράσουν ἀνοιχτὰ καὶ δημόσια τὸν ἐρωτικό τους πόθο γιὰ τὴν κοπέλλα καὶ ἔτσι παράλληλα νὰ ὑμνήσουν τὰ κάλλη τῆς λυγερῆς ποὺ ποθοῦν. Τὸ τραγούδι κατέγραψε στὴ Νεστάνη τὸ 1959 καὶ ὁ Σωτήριος Τσιάνης.¹

Ὁ Τσιάνης δίνει μάλιστα καὶ παραλλαγὴ τοῦ τραγουδιοῦ καταγεγραμμένη στὸ χωριὸ Χρυσοβίτσι, ποὺ ἔχει ὡς ἑξῆς:

Σαράντα καλέ, σαράντα λεβεντόπαιδα

μιὰ λυγερὴ ἀγαποῦνε καὶ πάν’ νὰ τὴν εἰδοῦνε.

Καὶ τὰ μωρέ, καὶ τὰ σαράντα κίνησαν ἄιντε,

νὰ πάν’ νὰ τὴν εἰδοῦνε, τὴν κόρη π’ ἀγαποῦνε

μὰ πῆγαν μωρέ, μὰ πῆγαν καὶ τὴν βρήκανε

στὴ σάλα νὰ κεντάει νὰ λιανοτραγουδάει.

– Γειά σου καλέ, γειά σου χαρά σου λυγερή,

– Καλῶς τὰ παλληκάρια τοῦ Μάη τὰ βλαστάρια

περάστε καλέ, περάστε ἀπάνου βρὲ παιδιά,

περάστε ἀπάνου βρὲ παιδιὰ νὰ φᾶμε καὶ νὰ πιοῦμε,

– Ἐμεῖς, καλὲ ἐμεῖς, ἐμεῖς δὲ θέλουμε φαγὶ

τ’ ἔχουμε φαγωμένο, πολὺ κρασὶ πιομένο.

Σημειώσεις:

---

1. Sotirios Chianis, «Folk Songs of Mantineia», (Τσιάνης Σωτήριος Ι., «Δημοτικὰ τραγούδια τῆς Μαντίνειας»), Berkeley/Los Angeles: University of California Press, 1965.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, «ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρό», Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2018.

Τραγούδι: Ἀπὸ τὸ CD μὲ τὰ τραγούδια τοῦ γάμου στὴ Νεστάνη ποὺ συνοδεύει τὸ βιβλίο. Τραγουδάει ὅμιλος Νεστανιωτῶν καὶ Νεστανιωτισσῶν.

Εἰκόνες: Φωτογραφίες ἀπὸ γάμους στὴ Νεστάνη τῶν δεκαετιῶν 1930, 1950, 1960 καὶ τῆς Νεστάνης τοῦ 1911, ποὺ περιέχονται στὸ βιβλίο.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Τὸ μάθατε τ᾿ ἐγίνει»

ΤΟ ΜΑΘΑΤΕ Τ᾿ ΕΓΙΝΕΙ

Tὸ μάθατε τ’ ἐγίνει τὴν Παρασκευὴ

ποὺ κλέφτηκε ἡ Ζωίτσα μὲ τὸν Κωνσταντή,

μώρ’ Ζωὴ τοῦ Λειβαδίτη καὶ τοῦ Κεφολοσταλίτη.

Ρωτᾶνε τὸν Γκαλιούρη πού ‘ταν μυλωνάς,

– Γιωργὴ νὰ μὴν τοὺς εἶδες πούθε γείρανε;

– Πέρα στὸ ρέμα πᾶνε βγῆκαν στὴ Σπαθιά¹

κι ἀπ’ τὸν Ἅη ‘λιὰ² περνᾶνε πᾶν’ στὰ Τσιπιανὰ³

καὶ στὰ Τσιπιανὰ ποὺ πᾶνε τῆς Βασιλικῆς μιλᾶνε:

– Πού ‘σαι θειὰ Βασιλική, φέρε μας κι ἕνα ρακί,

φέρε μας κι ἀπό ‘να ρόμι⁴ τ’ ἐπαγώσαμε στὸ χιόνι.

Λειβαδίτη κερατὰ γιὰ δὲ δίνεις τὰ προικιὰ

καὶ τὴ κεντηστὴ ποδιὰ νὰ πάει ἡ Ζωὴ στὴν ἐκκλησιά,

γιὰ δὲ δίνεις καὶ τὸ στρῶμα καὶ τί καρτερεῖς ἀκόμα.

Σχολιασμός:

Τὸ τραγούδι ἀναφέρεται στὸ ἀληθινὸ περιστατικό δυὸ νέων ἀπὸ γειτονικὸ χωριὸ ποὺ ἀναγκάστηκαν νὰ κλεφτοῦν, ἀφοῦ ὁ πατέρας τῆς νύφης δὲν ἔδινε τὴ συγκατάθεσή του, ἀλλὰ οὔτε καὶ τὴν προίκα, προκειμένου νὰ γίνει ὁ γάμος.

Σημειώσεις:

---

1.Τοπωνύμιο στὸ ὄρος Ἀρτεμίσιο.

2. Τοπωνύμιο στὸ ὄρος Ἀρτεμίσιο «Ψηλὸ Ἅη ‘λιὰ» ἀποκαλοῦσαν οἱ Νεστανιῶτες/τισσες τὴ κορυφὴ τοῦ ὄρους

3. Ἡ Νεστάνη ὀνομαζόταν κατὰ τὸν Μεσαίωνα Τσιπιανά. Ὡς Νεστάνη τὴν ἀναφέρει ὁ περιηγητὴς τοῦ 2ου μ. Χ. αἰώνα Παυσανίας, (VIII, 7. 4). Κατὰ τὸν 13ο αἰώνα μ. Χ. ἀναπτύχθηκε ποιμενικὸς οἰκισμός ποὺ ἄκμασε ἐπὶ Φραγκοκρατίας πάνω στὸν ἀπόκρημνο βράχο τοῦ Γουλᾶ, σημεῖο ὅπου χτίστηκε τὸ κάστρο Cipiana· ἐρείπια τοῦ ὁποίου ὁ ἐπισκέπτης μπορεῖ νὰ δεῖ ἀκόμα καὶ σήμερα. Ἡ ὀνομασία πιθανότατα προέρχεται ἀπὸ τὸν τσιτακισμὸ (κ=τσ) τῆς λέξεως Κηπιανά, ὀνομασία ποὺ σχετίζεται μὲ τὸ ὅτι στὸ χωριό -ποὺ εἶναι πλούσιο σὲ νερά- ὑπῆρχαν πολλοί κήποι. Ἄλλη ἐκδοχὴ μᾶς παραδίδει πὼς ἡ ὁνομασία Τσιπιανά σχετίζεται μὲ τὸ ὅτι ἡ περιοχή -ποὺ ἦταν πλούσια σὲ ἀμπέλια- ἔβγαζε τσίπουρο. Τὸ χωριὸ πῆρε καὶ πάλι τὸ ἀρχαῖο του ὄνομα Νεστάνη τὸ 1927.

4. Ρούμι.

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

Παναγιώτης Καρώνης, Τραγούδια τῆς Νεστάνης, Ἐκδόσεις Τὸ Δόντι, Πάτρα, 2013.

Video: Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Χρυσούλα Τσιόγκα, (1930-2019).

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018 καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Τὸ μάθατε τ᾿ ἐγίνει»

ΤΟ ΜΑΘΑΤΕ Τ᾿ ΕΓΙΝΕΙ

Tὸ μάθατε τ’ ἐγίνει τὴν Παρασκευὴ

ποὺ κλέφτηκε ἡ Ζωίτσα μὲ τὸν Κωνσταντή,

μώρ’ Ζωὴ τοῦ Λειβαδίτη καὶ τοῦ Κεφολοσταλίτη.

Ρωτᾶνε τὸν Γκαλιούρη πού ‘ταν μυλωνάς,

– Γιωργὴ νὰ μὴν τοὺς εἶδες πούθε γείρανε;

– Πέρα στὸ ρέμα πᾶνε βγῆκαν στὴ Σπαθιά*

κι ἀπ’ τὸν Ἅη ‘λιὰ** περνᾶνε πᾶν’ στὰ Τσιπιανὰ***

καὶ στὰ Τσιπιανὰ ποὺ πᾶνε τῆς Βασιλικῆς μιλᾶνε:

– Πού ‘σαι θειὰ Βασιλική, φέρε μας κι ἕνα ρακί,

φέρε μας κι ἀπό ‘να ρόμι**** τ’ ἐπαγώσαμε στὸ χιόνι.

Λειβαδίτη κερατὰ γιὰ δὲ δίνεις τὰ προικιὰ

καὶ τὴ κεντηστὴ ποδιὰ νὰ πάει ἡ Ζωὴ στὴν ἐκκλησιά,

γιὰ δὲ δίνεις καὶ τὸ στρῶμα καὶ τί καρτερεῖς ἀκόμα.

Σχολιασμός:

Τὸ τραγούδι ἀναφέρεται στὸ ἀληθινὸ περιστατικό δυὸ νέων ἀπὸ γειτονικὸ χωριὸ ποὺ ἀναγκάστηκαν νὰ κλεφτοῦν ἀφοῦ ὁ πατέρας τῆς νύφης δὲν ἔδινε τὴ συγκατάθεσή του, ἀλλὰ οὔτε καὶ τὴν προίκα, προκειμένου νὰ γίνει ὁ γάμος.

Σημειώσεις:

* Τοπωνύμιο στὸ ὄρος Ἀρτεμίσιο.

** Τοπωνύμιο στὸ ὄρος Ἀρτεμίσιο ὅπου ὑπάρχει καὶ ὁμώνυμο ξωκκλήσι.

*** Ἡ Νεστάνη ὀνομαζόταν κατὰ τὸν Μεσαίωνα Τσιπιανά. Ὡς Νεστάνη τὴν ἀναφέρει ὁ περιηγητὴς τοῦ 2ου μ. Χ. αἰώνα Παυσανίας, (VIII, 7. 4). Κατὰ τὸν 13ο αἰώνα μ. Χ. ἀναπτύχθηκε ποιμενικὸς οἰκισμός ποὺ ἄκμασε ἐπὶ Φραγκοκρατίας πάνω στὸν ἀπόκρημνο βράχο τοῦ Γουλᾶ, σημεῖο ὅπου χτίστηκε τὸ κάστρο Cipiana· ἐρείπια τοῦ ὁποίου ὁ ἐπισκέπτης μπορεῖ νὰ δεῖ ἀκόμα καὶ σήμερα. Ἡ ὀνομασία πιθανότατα προέρχεται ἀπὸ τὸν τσιτακισμὸ (κ=τσ) τῆς λέξεως Κηπιανά, ὀνομασία ποὺ σχετίζεται μὲ τὸ ὅτι στὸ χωριό -ποὺ εἶναι πλούσιο σὲ νερά- ὑπῆρχαν πολλοί κήποι. Άλλη ἐκδοχὴ μᾶς παραδίδει πὼς ἡ ὁνομασία Τσιπιανά σχετίζεται μὲ τὸ ὅτι ἡ περιοχή -ποὺ ἦταν πλούσια σὲ ἀμπέλια- ἔβγαζε τσίπουρο. Τὸ χωριὸ πῆρε καὶ πάλι τὸ ἀρχαῖο του ὄνομα Νεστάνη τὸ 1927.

**** Ρούμι.

Πηγὴ πληροφοριῶν

---

ΚΑΡΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, «ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ», Ἐκδόσεις Τὸ Δόντι, Πάτρα, 2013.

Video: Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα, Χρυσούλα Τσιόγκα (1930-2019).

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης καὶ ἐκδόσεις Τὸ Δόντι, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νομίμου δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Τούτ᾿ ἡ γῆς ποὺ τὴν πατοῦμε»

ΤΟΥΤ᾿ Η ΓΗΣ ΠΟΥ ΤΗΝ ΠΑΤΟΥΜΕ

Τούτ᾿ ἡ γῆς, Κυρὰ Γιώργαινα,

τούτ᾿ ἡ γῆς ποὺ τὴν πατοῦμε,

τούτ᾿ ἡ γῆς ποὺ τὴν πατοῦμε

ὅλοι μέσα θὲ νὰ μποῦμε.

Τούτ᾿ ἡ γῆς, Κυρὰ Γιώργαινα,

τούτ᾿ ἡ γῆς μὲ τὰ χορτάρια,

τούτ᾿ ἡ γῆς μὲ τὰ χορτάρια

τρώει νιοὺς καὶ παλληκάρια.

Τούτ᾿ ἡ γῆς, Κυρὰ Γιώργαινα,

τούτ᾿ ἡ γῆς θὰ φάει καὶ μένα,

τούτ᾿ ἡ γῆς θὰ φάει καὶ μένα

μὲ τὰ φρύδια τὰ γραμμένα!

Σχολιασμός:

Τοῦτο τὸ τραγούδι δὲν εἶναι γιὰ τὸν Ἕλληνα, παρὰ ἡ πλήρης συνειδητοποίηση τῆς θνητότητάς του, τῆς ἐφήμερης θνητής του φύσης· δὲν εἶναι παρὰ ἡ γνώση του πὼς ἀπὸ τοῦτον τὸν Ντουνιὰ κι Ἀπάνω Κόσμο εἶναι περαστικὸς σὰν τὰ φύλλα τῶν δέντρων ποὺ ὁ ἄνεμος σκορπᾶ τὸ φθινόπωρο γιὰ νὰ ξαναγεννηθοῦν τὴν ἄνοιξη -γιὰ νὰ θυμηθοῦμε καὶ τὸν Ποιητὴ τῶν Ποιητῶν, τὸν Ὅμηρο:

οἵη περ φύλλων γενεή, τοίη δὲ καὶ ἀνδρῶν.
φύλλα τὰ μέν τ᾽ ἄνεμος χαμάδις χέει, ἄλλα δέ θ᾽ ὕλη
τηλεθόωσα φύει, ἔαρος δ᾽ ἐπιγίγνεται ὥρη·
ὣς ἀνδρῶν γενεὴ ἡ μὲν φύει ἡ δ᾽ ἀπολήγει.
[Ὁμήρου, Ἰλιάς, Ζ 146-149]

Καὶ τῶν θνητῶν ἡ γενεὰ τῶν φύλλων ὁμοιάζει·
τῶν φύλλων ἄλλα ὁ ἄνεμος χαμαὶ σκορπᾶ καὶ ἄλλα
φυτρώνουν, ὡς ἡ ἄνοιξη τὰ δένδρ᾽ ἀναχλωραίνει·
καὶ τῶν θνητῶν μιὰ γενεὰ φυτρώνει καὶ ἄλλη παύει.
[μετ. Ἰάκ. Πολυλᾶς]

Ἡ γῆ εἶναι αὐτὴ ποὺ θὰ μᾶς δεχθεῖ στὴν στοργικὴ ἀγκαλιά της, εἶναι αὐτὴ ποὺ κάθε φθινόπωρο πεθαίνει γιὰ νὰ ξαναγεννηθεῖ κάθε ἄνοιξη, νέα, πανέμορφη, θαλερή, ἀκμαία, ἀθάνατη. Εἶναι τὸ ἀπέραντο διαχρονικὸ χωνευτήρι, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἡ Θρέπτα Μάνα Γῆ, ποὺ μὲ τοὺς καρπούς της μᾶς ζεῖ!

Ὁ Ἕλληνας βέβαια δὲν ζεῖ μὲ τὴν αὐταπάτη τῆς αἰώνιας ζωῆς, ἀλλὰ μὲ τὴν πλήρη συνηδειτοποίηση πὼς μετὰ τὸ τέλος τοῦτης τῆς ποθεινὴς ζωὴς θὰ εἰσέλθει σὲ ζόφον ἠερόεντα· σὲ ἕναν Ἄλλο Κόσμο, σκοτεινὸ καὶ ὁμιχλώδη, ἔτσι ὅπως ἀκριβῶς τὸν περιγράφει στὰ μοιρολόγια του, καὶ πὼς ἐπάνοδος ἀπὸ ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει, ἀφοῦ: στὸ ἔμπα δίνουν τὰ κλειδιὰ στὸ ἔβγα δὲν τὰ δὶνουν, μιὰ καί, ὁ κλειδοκράτης εἶν᾿ κακὸς καὶ δὲν ἀνεῖ τὶς πόρτες.

Ἡ συνειδητοποίηση λοιπὸν τοῦ Ἕλληνα πώς, ὅταν τὸ μαινόμενον, τὸ ἀλλοπρόσαλλον, τὸ τυκτὸν κακὸν τὸν πλησιάσει, δὲν ὑπάρχει ἐπιστροφή, εἶναι πλήρης. Γι᾿ αὐτὸ γλεντάει τραγουδώντας:

Πάτατη μὲ τὸ ποδάρι τούτ᾿ ἡ γῆ θὰ μᾶς ἐφάει!!

Πηγὴ πληροφοριῶν:

---

ΚΑΡΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, «ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ», Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα, 2013.

© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.

Βίντεο: Τραγουδάει ὁ Νεστανιώτης Δημήτριος Καρώνης. Τὸν συνοδεύουν ὁ Σωκράτης καὶ ἡ Κωνσταντίνα Καρώνη.