Κυριακή, 13 Ιανουαρίου 2019

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Τούτ᾿ ἡ γῆς ποὺ τὴν πατοῦμε»







ΤΟΥΤ᾿ Η ΓΗΣ ΠΟΥ ΤΗΝ ΠΑΤΟΥΜΕ
Τούτ᾿ ἡ γῆς Κυρὰ Γιώργαινα
τούτ᾿ ἡ γῆς ποὺ τὴν πατοῦμε,
τούτ᾿ ἡ γῆς ποὺ τὴν πατοῦμε
ὅλοι μέσα θὲ νὰ μποῦμε.

Τούτ᾿ ἡ γῆς Κυρὰ Γιώργαινα
τούτ᾿ ἡ γῆς μὲ τὰ χορτάρια,
τούτ᾿ ἡ γῆς μὲ τὰ χορτάρια
τρώει νιοὺς καὶ παλληκάρια.

Τούτ᾿ ἡ γῆς Κυρὰ Γιώργαινα
τούτ᾿ ἡ γῆς θὰ φάει καὶ μένα,
τούτ᾿ ἡ γῆς θὰ φάει καὶ μένα
μὲ τὰ φρύδια τὰ γραμμένα!


Σχολιασμός:
Τοῦτο τὸ τραγούδι δὲν εἶναι γιὰ τὸν Ἕλληνα, παρὰ ἡ πλήρης συνειδητοποίηση τῆς θνητότητάς του, τῆς ἐφήμερης θνητής του φύσης· δὲν εἶναι παρὰ ἡ γνώση του πὼς ἀπὸ τοῦτον τὸν Ντουνιὰ κι Ἀπάνω Κόσμο εἶναι περαστικὸς σὰν τὰ φύλλα τῶν δέντρων ποὺ ὁ ἄνεμος σκορπᾶ τὸ φθινόπωρο γιὰ νὰ ξαναγεννηθοῦν τὴν ἄνοιξη -γιὰ νὰ θυμηθοῦμε καὶ τὸν Ποιητὴ τῶν Ποιητῶν, τὸν Ὅμηρο:
οἵη περ φύλλων γενεή, τοίη δὲ καὶ ἀνδρῶν.
φύλλα τὰ μέν τ᾽ ἄνεμος χαμάδις χέει, ἄλλα δέ θ᾽ ὕλη
τηλεθόωσα φύει, ἔαρος δ᾽ ἐπιγίγνεται ὥρη·
ὣς ἀνδρῶν γενεὴ ἡ μὲν φύει ἡ δ᾽ ἀπολήγει.

[Ὁμήρου, Ἰλιάς, Ζ 146-149]
Καὶ τῶν θνητῶν ἡ γενεὰ τῶν φύλλων ὁμοιάζει·
τῶν φύλλων ἄλλα ὁ ἄνεμος χαμαὶ σκορπᾶ καὶ ἄλλα
φυτρώνουν, ὡς ἡ ἄνοιξη τὰ δένδρ᾽ ἀναχλωραίνει·
καὶ τῶν θνητῶν μιὰ γενεὰ φυτρώνει καὶ ἄλλη παύει.

[μετ. Ἰάκ. Πολυλᾶς]
Ἡ γῆ εἶναι αὐτὴ ποὺ θὰ μᾶς δεχθεῖ στὴν στοργικὴ ἀγκαλιά της, εἶναι αὐτὴ ποὺ κάθε φθινόπωρο πεθαίνει γιὰ νὰ ξαναγεννηθεῖ κάθε ἄνοιξη, νέα, πανέμορφη, θαλερή, ἀκμαία, ἀθάνατη. Εἶναι τὸ ἀπέραντο διαχρονικὸ χωνευτήρι, ἀλλὰ εἶναι καὶ ἡ Θρέπτα Μάνα Γῆ, ποὺ μὲ τοὺς καρπούς της μᾶς ζεῖ!
Ὁ Ἕλληνας βέβαια δὲν ζεῖ μὲ τὴν αὐταπάτη τῆς αἰώνιας ζωῆς, ἀλλὰ μὲ τὴν πλήρη συνηδειτοποίηση πὼς μετὰ τὸ τέλος τοῦτης τῆς ποθεινὴς ζωὴς θὰ εἰσέλθει σὲ ζόφον ἠερόεντα· σὲ ἕναν Ἄλλο Κόσμο, σκοτεινὸ καὶ ὁμιχλώδη, ἔτσι ὅπως ἀκριβῶς τὸν περιγράφει στὰ μοιρολόγια του, καὶ πὼς ἐπάνοδος ἀπὸ ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει, ἀφοῦ: στὸ ἔμπα δίνουν τὰ κλειδιὰ στὸ ἔβγα δὲν τὰ δὶνουν, μιὰ καί, ὁ κλειδοκράτης εἶν᾿ κακὸς καὶ δὲν ἀνεῖ τὶς πόρτες.
Ἡ συνειδητοποίηση λοιπὸν τοῦ Ἕλληνα πώς, ὅταν τὸ μαινόμενον, τὸ ἀλλοπρόσαλλον, τὸ τυκτὸν κακὸν τὸν πλησιάσει, δὲν ὑπάρχει ἐπιστροφή, εἶναι πλήρης. Γι᾿ αὐτὸ γλεντάει τραγουδώντας:
Πάτατη μὲ τὸ ποδάρι τούτ᾿ ἡ γῆ θὰ μᾶς ἐφάει!!





Πηγὴ πληροφοριῶν:

ΚΑΡΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, «ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ», Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα, 2013.
© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης καὶ Ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.
Βίντεο: Τραγουδάει ὁ Νετσανιώτης Δημήτριος Καρώνης. Τὸν συνοδεύουν ὁ Σωκράτης καὶ ἡ Κωνσταντίνα Καρώνη.


 

Σάββατο, 12 Ιανουαρίου 2019

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΣΤΑΝΗ ΑΡΚΑΔΙΑΣ (Books for the Nestani Arkadias)





 Βιβλία για τη Νεστάνη Αρκαδίας
Παρουσιάζουμε εδώ συγκεντρωμένα τα βιβλία που αναφέρονται στην αρκαδική κώμη αλλά και στην πέριξ αυτής περιοχή, και επικεντρώνονται στην Ιστορία της, στις παραδόσεις της, στους θρύλους της, στα τραγούδια της και γενικά στην πολιτιστική της κληρονομιά και στα έθιμά της. Μια μικρή αναφορά δηλαδή στα βιβλία που ο αναγνώστης μπορεί να βρει και να διαβάσει, και τα οποία, είτε αναφέρονται αποκλειστικά στη Νεστάνη είτε μέσα απὸ αυτά μπορεί να αντλήσει πληροφορίες γύρω από τη Νεστανη Αρκαδίας· την πανάρχαια κώμη.
Παναγιώτης Καρώνης



Τίτλος: Ἱστορία τῆς Νεστάνης Ἄρκαδίας, 3 τόμοι.
Συγγραφέας: Ἀθανάσιος Φ. Παπαγιάννης
Ἐκδοτικὸς οἴκος: Ἐκδόσεις Ἱστορία καὶ Λαογραφία τοῦ Μοριᾶ.
Χρονολογία ἔκδοσης: 2004 Σελίδες: 732
Πρόλογος τοῦ συγγραφέα
Εὐτυχισμένος ὅποιος ἔχει γνώση τῆς Ἱστορίας. «Ὄλβιος ὅστις τῆς ἱστορίας ἔσχεν μάθησιν», γράφει ὁ Εὐριπίδης, καὶ πρώτα ἀπ᾿ ὅλα, μάθηση τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου του.
Πολλῶν χρόνων μελέτες καὶ ἱστοριοδιφικὲς ἔρευνες ἔγιναν γιὰ νὰ φτάσουμε στὴ σημερινὴ ἔκδοση τῆς Ἱστορίας τῆς Νεστάνης. Ἀρχειοδιφικὲς, ἀρχαιολογικὲς, μνημειακές τοπογραφικές, τοπωνιμιολογικές, φρουριολογικές, καστρολογικές, παλαιογραφικές, παλαιοανθωπολογικές, λαογραφικές, λαολογικές. Ἐπίσης στοιχεῖα τοῦ δημόσιου καὶ ἰδιωτικοῦ βίου πλαισιώνουν τὸ ἔργο.
Ἐρευνήσαμε ὅλα τὰ προϊστορικὰ στοιχεῖα καὶ ὅλες τὶς πηγὲς τῆς ἱστορίας. Τὰ ἀνέκδοτα ἀρχεῖα ἀρχοντικῶν οἰκογενειῶν καὶ μοναστηριῶν. Τὰ ἐπίσημα ἑλληνικὰ καὶ ξένα κρατικὰ ἀρχεῖα καὶ ὅλη τη βιβλιογραφία ἑλληνικὴ καὶ παγκόσμια. Γραπτὲς καὶ ἄγρφαές (παραδοσικὲς) πηγές, θεμελιώνουν τὴν ἱστορία τῆς Νεστάνης.
Ὁ ἱστοριοδιφικὸς ζῆλος καὶ τὸ ἀρχειοδιφικὸ ἐνδιαφέρον ἦσαν θεμελικὰ κίνητρα τῆς συγγραφῆς μας. Τὴ δημιουγρικὴ ὤθηση πρὸς αὐτὴ τὴν κατεύθυνση, μᾶς τὴν ἔδινε πάντοτε ἡ ἀγάπη. Ἠ λατρεία καὶ ὁ θαυμασμός μας γιὰ τὸν τόπο αὐτὸ καὶ τὴν ἱστορία του.
Οἱ Νεστανιῶτες τοῦ Ἐσωτερικοῦ καὶ τοῦ Ἐξωτερικοῦ ἐκδήλωναν τὸ ἐνδιαφέρον τους, ποὺ ἀποτέλεσε καὶ αὐτὸ, δημιουργικὴ συγγραφικὴ παρακίνηση.
Ὁ νόστος (ἡ ἐπιστροφὴ στὴν πατρίδα), καὶ ἡ ἑστανία (ἀπὸ τὴν ἑστία=τὴ γωνιὰ μὲ τὸ τζάκι, τὴν παραστιά, τὴν πατρογονικὴ ἑστία), εἶναι οἱ ἀρχαῖες ρίζες τῆς ἐτυμολογίας τῆς λέξης Νεστάνης.
Οἱ λέξεις αὐτὲς τῆς ἀρχαιόπρεπης ὀνομασίας της, πλημμυρίζουν τοὺς ἁπανταχοῦ Νεστανιῶτες μὲ νοσταλγία καὶ δυνατὸ πόθο ἐπιστροφῆς.
Ἡ ἱστορικὴ Ἀρκαδικὴ κωμόπολη Νεστάνη («Νοστία κώμη Ἀρκαδίας», Ἔφορος, 4ος αἰώνας π.Χ.) ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους οἰκισμοὺς τῆς εἰδυλλιακῆς βουκολικῆς καὶ ποιητικῆς Ἀρκαδίας, γνώρισε κάποτε ἔνδοξες ἱστορικὲς περιόδους. Ἀνέβηκε μέσαστοὺς αἰῶνες σὲ ὕψη ἀκμῆς καὶ πολιτιστικῆς προόδου.
Σήμερα μὲ τὶς μεταναστεύσεις τῶν κατοίκων της πρὸς τὸ Ἐξωτερικὸ καὶ τὸ ἐσωτερικό, ἡ Νεστάνη περνάει μεγάλη κρίση. Στὴν κρίσιμη αὐτὴ περίοδο τῆς ἱστορίας της, τὸ βιβλίο αὐτὸ ἀποσκοπεῖ ν᾿ ἀγωνιστεῖ τὸν ἀγώνα τῆς ἐπιβίωσης τῆς Νεστάνης καὶ νὰ ἀποτελέσεις τὸ «Εὐαγγέλιο τῆς
Νεστανιώτικης ψυχῆς καὶ ὕπαρξης». Νὰ τονώσεις τὴ φλόγα τῆς ἀγάπης στὶς προγονικὲς ἀρετὲς καὶ στὶς ἱερὲς παρακαταθῆκες τῆς γενέτειρας, γιὰ νὰ μεταλαμπαδευτοῦν στοὺς ὅπου γῆς πατριῶτες καὶ στὶς ἐρχόμενες γενεές τους. Νὰ προκαλέσει τὴ δημιουργία κινήτρων παλιννόστησης, ἀκούγωντας ὡς ἱερὴ πατριωτικὴ παραίνεση τὴ φωνὴ τῆς γενέτειρας.
Τὸ βιβλίο εἶναι τοπικοῦ χαρακτήρα ἀλλὰ εἶναι γενικότερου ἐνδιαφέροντος, ἐθνικῆς καὶ παγκόσμιας ἐμβέλειας. Ἡ ἱστορικὴ μελέτη καὶ ἀξιολόγηση τοῦ παρελθόντος μπορεῖ νὰ συντελέσει στὴν διόρθωση τοῦ βίου τῶν ἀνθώπων, γιατὶ ἀπὸ αὐτὴ ποριζόμαστε πολλὰ καὶ σοφὰ βιοτικὰ διδάγματα (Πολύβιος). Γι᾿ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὸ ἀποκορύφωμα καὶ τὸ ἐκλεκτότερο συστατικὸ (τὴν πεμπτουσία), τὸ θυσαυρὸ πείρας, τοῦ παρελθόντος.
Προσφορὰ ἱστορικοῦ διδάγματος ποὺ ἀποτελεῖ ἀξιόλογο σύμβουλο γιὰ τὸ μέλλον. Προσφορὰ ὠφέλιμη καὶ σωτηρία στὸ βίο τῶν ἀνθρώπων, ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὴν ἀγάπη πρὸς τὰ ἱερὰ χώματα τῶν πατέρων μας καὶ ἀπὸ τὸ αἴσθημα τοῦ νόστου, τοῦ ἐδόμυχου πόθου τῆς ἐπιστροφῆς στὶς ρίζες μας. Ἐκεῖ ποὺ βρίσκονται οἱ πηγὲς τῶν χυμῶν τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑπέρτατης εὐτυχίας τοῦ ὄντος.
Γιὰ τὸ πόσο ἦταν ἐπίπονη καὶ δυχεράστατη αὐτὴ ἡ ἱστορικὴ συγγραφὴ παραθέτουμε ἀποσπασμα ἀπὸ τὸν πρόλογο τοῦ καθηγητοῦ Ἀπόστ. Β. Δασκαλάκη ἀπὸ τὸ βιβλίο του «Ἡ Μάνη καὶ ἡ Ὁθωμανικὴ Αὐτοκρατορία» (1453-1821). Ἀναφέρεται στὶς ἀπαιτούμενες προϋποθέσεις γιὰ τὴν εὐσυνείδητη ἐπιτέλεσε τῆς συγγραφῆς τῆς πραγματικῆς καὶ τεκμηριωμένης ἱστορίας.
«...Τέτοιον ἐπίπονον ἔργον φαίνεται ἐκ πρώτοις ὄψεως ἀκατόρθωτον, πράγματι δὲ δυχεράστατον. Εἰδικὴ πολυετὴς ἐκπαίδευσις πολυετεῖς μελέται, μακροχρόνιοι ἔρευναι ἐν ταῖς βιβιοθήκαις καὶ τοῖς ἀρχείοις τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἐξωτερικοῦ χρειάζονται ἀπαραιτήτως. Ἀκόμα ἀπαιτεῖται ἐπιτόπιος σπουδὴ τῶν κατοίκων καὶ τῶν ἐθίμων αὐτῶν καὶ περισυλλογὴ ὅλων τῶν διασωθεισῶν παραδόσεων, ὡς πλουσιοτάτων ἱστορικῶν πηγῶν, ἐφ ὅσον συμβιβάζονται πρὸς τὰ πραγματικὰ γεγόντα.
Μὲ μιὰν λέξιν, ἐκείνος πὺ θὰ ἀποφασίζε νά γράψει τὴν πραγματικὴν ἱστορίαν μιᾶς χώρας ἢ ἑνὸς τόπου βασιζόμενη σὲ ἐπίσημα δοκουμέντα θὰ ἔπρεπε μέγα μέρος τοῦ βίου του νὰ ἀφιερώσῃ εἰς τὸ βαρύτατον τουτο ἔργον, σχεδὸν ἀποχωριζόμενος παντῶς ἄλλου κύκλου ἐργασιῶν. Κατόπιν τούτου δὲν εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς εἶναι δύσκολον σήμερα, νὰ εὑρεθῆ ὁ εἰδικὸς προπονιθεὶς ἰδεολόγος ἐκεῖνος, ὅστις θυσιάζον πᾶσαν ἄλλην πρακτικωτέραν, ὑπὸ τὰς σημερινὰς μάλιστα συνθήκας τοῦ βίου ἀσχολίαν, νὰ ἀφοσιωθῇ ψυχῇ τε καὶ σώματι εἰς τὸ πολύμοχθον ἔργον.
Μὴ φεισθεὶς κόπον ἐπὶ μακρότατον χρόνον, ἐνέκυψα εἰς ὅλας τὰς συλλογὰς ἱστορικῶν μνημείων, χρονογραφίας, διατριβὰς καὶ λοιπὰς σχετικὰς ἱστορικὰς πηγάς, ἡμετέρας καὶ ξένας, ἀντλήσας ἐκεῖθεν, ὡς ὁ φυλάργυρος τοὺς διασκορπισμένους ἀδάμαντας, ὅλα τὰ μὲ τὸ θέμα μου σχετιζόμενα, ἔχον πάντοτε ὑπ᾿ ὅψιν μου τὸ τοῦ Ἀριστοτέλους: «Δεῖ τοῖς εὑροιμένοις ἱκανῶς χρῆσθαι τὰ δὲ ἀπολελημένα πειρᾶσθαι ζητεῖν». Εἰς τὸ ἔργον τοῦτο παρέχον βιβλιογραφίαν, γενικὴν καὶ εἰδικὴν καὶ διὰ τῶν συνεχῶν ὑποσημειώσεων παρέχω εὐρύτερον ἔδαφος ἐργασίας εἰς τὸν θέλοντα νὰ ἐγκυψῃ πλειότερον ἐμοῦ εἰς τὰς πηγάς, διευκολύνων τὰ μέγιστα αὐτόν. Ἐν πάσει δὲ περιπτώσει δικαιούμεν νὰ αἰσθάνομαι ἰκανοποίησιν διότι ἀποφασίσας νὰ ἀπομακρινθῶ πάσης ἄλλης ἀσχολίας, ἀφωσιώθην ψυχῆ τε καὶ σώματι εἰς ἔργον, πρὸς έπιτέλεσιν του ὁποίου μὲ ἐνεψύχωσε μόνον ὁ ἀπὸ παιδικῆς ἡλικίας πρὸς τὴν πάτριον ἱστορίαν ἔρως καὶ ἡ πρὸς τὴν γενέτειρα λατρείαν μου».
Μὲ τὴν βαθύτατη συναίσθηση ὅτι ἐξετελέσαμε στὸ ἀκαίρεο καὶ σὲ ὅλο τὸ πλάτος καὶ τὸ βάθος τὸ χρέος μας πρὸς τὴν πατρίδα, μὲ αὐτὴ τή συγγραφὴ τῆς ἱστορίας της, κλείνουμε τὸν πρόλογο μὲ τὸ ἀπόφθεγμα τοῦ Κικέρωνα: «Ἡ ἱστορία εἶναι ο μάρτυρας τῶν ἐποχῶν, ἡ λαμπάδα τῆς ἀλήθειας, ἡ ζωὴ τῆς μνήμης, ὁ δάσκαλος τῆς ζωῆς, ὁ ἀγγελιοφόρος τῆς ἀρχαιότητας».
ΑΘΑΝ. Φ. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ
Νεστάνη 17 Αὐγούστου 1992
Περιεχόμενα καὶ τῶν τριῶν τόμων
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
PROLOGUE (IN ENGLISH)
ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΝΙΚ. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΥ
ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ (INTRODUCTION)
– ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ
– Η ΑΡΧΑΙΑ ΝΕΣΤΑΝΗ
– ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (396-1460μ.Χ.)
– ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ – ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ
– ΤΑ ΑΛΛΑ ΜΑΝΤΙΝΕΙΑΚΑ ΧΩΡΙΑ
– ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΣΚΛΑΒΙΑΣ
– Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΙΕΝΑ
– ΜΑΝΤΙΝΕΙΕΣ ΑΓΩΝΙΣΤΡΙΕΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΣΙΕΝΑ ΚΑΙ Η ΜΑΧΗ ΣΤΙΣ ΓΙΟΡΤΕΣ
– ΠΑΝΘΕΟ ΓΝΩΜΩΝ – ΑΝΑΦΟΡΩΝ – Η ΝΕΑ ΝΕΣΤΑΝΗ
– Η ΝΕΣΤΑΝΗ ΣΤΑ ΝΕΩΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ – ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΟΥΣ ΑΠΟΛΥΤΡΩΤΙΚΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ
– ΕΛΛΗΝΟ-ΙΤΑΛΟΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
SUMMARY
– Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΚΑΔΙΑ
– Ο ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
– Η ΧΟΥΝΤΙΚΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ 1967
– Η ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ
– Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ
– Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
– ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΑ – ΑΘΛΗΤΙΚΑ – ΕΚΛΟΓΙΚΑ – Ο ΤΥΠΟΣ
– ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΑΓΚΑ
– Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΚΛΑΔΟΥΡΗΣ. ΚΛΑΔΟΥΡΗΣ ΚΑΙ ΚΛΑΔΟΥΡΑΙΟΙ
– ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ ΚΛΗΜΗ (ΜΟΝΥΔΡΙΟ ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ)
Α΄ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Β΄ ΞΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Γ΄ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ – ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ – ΧΡΟΝΙΚΑ κλπ
Δ΄ ΑΡΧΕΙΑ
Ε΄ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΕΣ ΟΜΙΛΙΕΣ ΤΟΥ κ. ΛΥΡΚΕΙΟΥ (ΕΥΑΓ. Δ. ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΥ)







Τίτλος: Η ΙΕΡΟΤΕΛΕΣΤΙΑ ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΗΣ - Χορός και πομπή του Άη-Γιώργη στη Νεστάνη Αρκαδίας 
THE RITE OF SPRING Dance and Procession of Saint George in Nestani of Arcadia
Επιμέλεια, εισαγωγή, καταγραφή: Παναγιώτης Καρώνης
Μετάφραση: Γεωργία Στεφάτου
Καλλιτεχνικός σχεδιασμός: Χρήστος Ρούσσης
Εκδοτικός οίκος: ΤΟ ΔΟΝΤΙ - ΚΟΙΝΟ_ΤΟΠΙΑ
ISBN: 978-960-99760-6-0 Σελίδες: 150
Δίγλωσση έκδοση με 120 φωτογραφίες, (80 του Π. Καρώνη και 40 από προσωπικά αρχεία και συλλογές Νεστανιωτών/τισσών).
Και λίγα λόγια:
Όπως προδίδει ο τίτλος του, το λεύκωμα είναι εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στο έθιμο που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στην Νεστάνη της Αρκαδίας, στην εορτή του Αγίου Γεωργίου, και δίνει μια ολοκληρωμένη εικόνα των ιστορικών, πολιτιστικών και λαογραφικών στοιχείων του εθίμου, παρουσιάζοντας παράλληλα την ιστορία και τα χαρακτηριστικά της περιοχής.
Στο λεύκωμα αναδημοσιεύονται δύο σπουδαία επιστημονικά κείμενα που σχετίζονται με το έθιμο:
  • Η μελέτη της λαογράφου, εθνολόγου και θεατρολόγου Κατερίνας Κακούρη, «Χόρος και πομπή του Άη Γιώργη στη Νεστάνη της Αρκαδίας»,από το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Εθνογραφικά» του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος (Π.Λ.Ι.) (1978) η οποία πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 1975, με επιτόπια έρευνα και αυτοψία από την ίδια και συνεργάτες του Π.Λ.Ι..
  • Το κείμενο «Ο Άγιος Γιώργης της Νεστάνης» από το βιβλίο της συγγραφέα εθνολόγου και ιστορικού Μαρίας Μιχαήλ – Δέδε, Γιορτές - Έθιμα και τα τραγούδια τους (Εκδ. Φιλιππότης, 1987).
Παράλληλα γίνεται ειδική αναφορά στα τραγούδια που ακούγονται κατά τη διάρκεια της πομπής και του χορού του εθίμου. Επιπλέον μέσα από τις 120 φωτογραφίες του βιβλίου (που καλύπτουν τα τελευταία εξήντα χρόνια και προέρχονται από το αρχείο του Παναγιώτη Καρώνη, αλλά και από ιδιωτικά αρχεία και οικογενειακές συλλογές), ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να ξεναγηθεί στο μοναδικό αυτό έθιμο αλλά και να κάνει ένα ταξίδι στο χρόνο και τον τόπο διεξαγωγής του πανάρχαιου αυτού δρώμενου.
Το έθιμο του Άη-Γιώργη (του Αγιώρη για τους Νεστανιώτες) έχει πανάρχαιες καταβολές και συμβολισμούς, εφόσον η λατρεία και ο εορτασμός του Αγίου αποτελεί, κατά τους μελετητές, συνέχεια της λατρείας προχριστιανικών θεοτήτων της περιοχής. Το όλο τελετουργικό, με την πομπή και το χορό, κλείνει μέσα του όλη τη νεοελληνική λαϊκή λατρεία. Στο 2ο μ.Χ. αιώνα, ο περιηγητής Παυσανίας αναφέρει μεγάλη ανοιξιάτικη γιορτή κοντά στη Νεστάνη, χωρίς δυστυχώς να προβαίνει σε καμιά περιγραφή της. Ο στολισμός της γκλίτσας με αγριοσέλινα και δάφνες δεν μπορεί παρά να ανασύρει την εικόνα των δάφνινων στεφανιών των νικητών στους Ολυμπιακούς Αγώνες, αλλά και το στεφάνωμα με αγριοσέλινο στα Νέμεα, τους αγώνες που διεξάγονταν στη Νεμέα προς τιμήν του Δία, αν και σελινοστολισμοί μαρτυρούνται και σε αρχαίες διονυσιακές γιορτές. Η παρακολούθηση τούτης της πανάρχαιης γιορτής, που τα ίχνη της χάνονται στα βάθη των μακρινών αιώνων, φέρνει στο νου σκηνές και δρώμενα μιας άλλης Ελλάδας, είναι ο απόηχος της ίδιας της ανάγκης για ζωή, της ίδιας της ορμής της νιότης.
Πιστεύουμε ότι το συγκεκριμένο λεύκωμα έχει μια ιδιαίτερη συλλεκτική αξία και πως η κυκλοφορία του θα συμπληρώσει ένα ξεχωριστό κομμάτι του παζλ της ιστορίας της Νεστάνης της Αρκαδίας αλλά και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.



Τίτλος: Παυσανίου Ἑλλάδος περιήγηση — Ἀχαϊκὰ καὶ Ἀρκαδικὰ
Συγγραφέας: Παυσανίας
Ἐκδοτικὸς οἴκος: Ἐκδοτικὴ Ἀθηνῶν
Εἰσαγωγὴ, μετάφραση & σημειώσεις: Νικ. Δ. Παπαχατσὴς
Χρονολογία ἔκδοσης: 1979 Σελίδες: 550, ἡ ἔκδοση συνοδεύεται ἀπὸ πλούσιο φωτογραφικὸ ὑλικό, σχέδια καὶ χάρτες .
Καὶ λίγα λόγια
Μέσα ἀπὸ τὸ πολυτιμο ὁδοπιπορικὸ τοῦ ἀρχαίου περιηγητῆ προβάλλει ὁ πολιτισμός, τὰ μνημεῖα, ἡ γεωγραφία, ἡ ἱστορία, οἱ μύθοι καὶ οἱ θρύλοι τοῦ κάθε τόπου, ἔτσι ὅπως τὰ εἶδε καὶ τὰ περιηγήθηκε ὁ Παυσανίας τὸν 20 μ. Χ. αἰώνα.
Ἡ Ἀρκαδία παρέμεινε τελευταία άπ᾿ ὅλες τὶς περιοχὲς τῆς Πελοποννήσου. Ὁ Παυσανίας σχεδίασε ν᾿ ἀσχολιθεῖ μ᾿ αὐτὴ ἀφοῦ πρῶτα συμπληρώσει κυκλικὰ τὴν πριγραφὴ ὅλων τῶν παραλιακῶν περιοχῶν (μὲ τὴ σειρά: τῆς Ἀργολιδοκορινθίας, τῆς Λακωνίας, τῆς Μεσσηνίας, τῆς Ἤλιδας καὶ τῆς Ἀχαΐας). Ἡ Ἀρκαδία ἦταν τὸτε μεσογειακὴ χώρα μὴ φτάνοντας πουθενὰ ὣς τὴ θάλασσα.
Τὴν ὀρεινὴ αὐτὴ χώρα τὴν περιέργαψε μὲ πολλὲς διαδρομὲς ἀρχίζοντας ἀπὸ τὴ Μαντικὴ καὶ τελειώνοντας στὴν Τεγεάτιδα. Στὴ Μαντίνεια ἔφτασε ἀπὸ τὸ Ἄργος ἀκολουθώντας τὸν ἡμιονικὸ δρόμο τῆς Πρίνου, γιὰ νὰ ἀντικρύσει τὸ Ἀργὸν πεδίον τῆς Νεστάνης τὴ Φιλίππειο πηγὴ καὶ τὴ Νεστάνη· γιὰ νὰ προχωρήσει στὴ Μαντίνεια καὶ νὰ μᾶς περιγράψει τὰ μνημεῖα, τὶς πηγές, τὰ ἱερά της καὶ τοὺς δρόμους της. Ἀπὸ κεῖ προχώρησε στὴ Φενεατικὴ καὶ στὴ Στυμφαλία. Ἔπειτα πρὸς βορρᾶν, στὴ Νώνακρι καὶ στὴ Στύγα, στοὺς Λουσοὺς καὶ στὴν Κύναιθα. Ἀπὸ τὴ Φενεὸ ἔπειτα πέρασε στὴν Κλειτορία καὶ ἀπὸ τὸν Ὀρχομενὸ στὶς Καφύες, ἔπειτα ἀπὸ τὶς ὁποῖες περιέγραψε τὶς παραλαδώνιες θέσεις ὣς τὴν Ψωφίδα. Ἀπὸ ἐκεῖ κατευθύνθηκε πρὸς νότον (Θέλπουσα, Ἡραία, Ἀλίφειρα) καὶ ἔπειτα πτὸς ἀνατολάς, γιὰ νὰ καταλύξει, μετὰ τὴ Γόρτυνα στὴν Μεγαλόπολη. Ἀπὸ τὴ Μεγαλόπολη μιὰ διαδρομὴ του, πρὸς βορρᾶν, κατάλυξε στὸ Μεθύδριο, μιὰ στὴ Λυκόσουρα, τὴ Φιγελεία καὶ τὶς Βάσσες καὶο μιὰ πρὸς ἀνατολὰς στὴν Τεγέα. Μὲ τὴν περιγραφὴ τῆς Τεγεάτιδος ὁ Παυσανίας συμπλήρωσε τὴν περιγραφὴ τῆς Πελοποννήσου. 

 

Τίτλος: Άγραφες ιστορίες του τόπου μας
Συγγραφέας: Αλέκος Παπαγιάννης
Εκδοτικός οίκος: Φύλλα
Σελίδες: 350
Λίγα λόγια από το συγγραφέα
Ανέκαθεν μου άρεσε η ιστορία. Όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και γενικότερα. Με συγκινούσε όμως πολύ και η τοπική ιστορία και κατ᾿ επέκταση η λαογραφία και οι παραδόσεις του λαού. Γι΄ αυτό σε όποιο μέρος κι αν βρισκόμουνα, δεν αρκούμουν μόνο στις εξωτερικές ομορφιές και φυσικές καλλονές του τόπου, αλλά προσπαθούσα να εμβαθύνω, εξετάζοντας και μελετώντας τη ζωή και τις παραδόσεις του συγκεκριμένου χώρου, της μικρής τοπικής κοινωνίας, για να καταλάβω καλύτερα το χαρακτήρα, τη νοοτροπία και την κουλτούρα του. Κάθε κοινωνία έχει τον δικό της τρόπο σκέψης και το δικό της τρόπο αντίδρασης στα διάφορα γεγονότα και ερεθίσματα. Που φυσικά δεν είναι υποχρεωτικό να ταιριάζουν ή να συμφωνούν με τη δική μας σκέψη, ούτε με τη δική μας αντίδραση. Είναι κάτι που διακρίνει τον κάθε λαό και τον ξεχωρίζει από τους άλλους. Κι όλα αυτά είναι συνάρτηση των καταβολών που κουβαλάει… Γι΄ αυτό, όταν κάτι μου έκανε εντύπωση ή με παραξένευε, προσπαθούσα να το συλλέξω και να το καταγράψω αν ήτανε και όποτε ήτανε μπορετό. Και για το σκοπό αυτό, κράταγα κάποιες σημειώσεις που και που. Η μελέτη της τοπικής ιστορίας και των παραδόσεων ενός λαού, πιστεύω, μας βοηθάει να εμβαθύνουμε καλύτερα στην ψυχοσύνθεσή του, αλλά και στην πληρέστερη κατανόηση της γενικότερης ιστορίας. Γιατί αυτή (η τοπική), είναι το βάθρο πάνω στο οποίο θα πατήσει και θα στηριχτεί η γενική ιστορία. Και αυτό θα μας βοηθήσει να την αγαπήσουμε περισσότερο […].
Aπό το προλογικό σημείωμα του συγγραφέα.Αλέκου Παπαγιάννη
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
 - Βακούλα η αρχοντοπούλα
 - Οδοιπορικό στη Μάνη
 - Διηγήματα
 - Λαογραφία
 - Θρύλοι και παραδόσεις
 - Λογοτεχνικά
ΑΛΕΚΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ, μικρό βιογραφικό
Ο Αλέκος Κων. Παπαγιάννης γεννήθηκε στη Νεστάνη Αρκαδίας (Τσιπιανά) το 1933. Τελείωσε το δημοτικό στη Νεστάνη και στη συνέχεια το Α΄ Γυμνάσιο Τρίπολης. Σπούδασε στη Παιδαγωγική Ακαδημία Τρίπολης. Μετεκπαιδεύτηκε στη Σχολή Επιμορφώσεως Λειτουργών Δημοτικής Εκπαίδευσης, απ’ όπου αποφοίτησε με άριστα. Με την ποίηση άρχισε να ασχολείται από το γυμνάσιο. Παράλληλα έγραφε μικτά άρθρα στη εβδομαδιαία εφημερίδα Αρκαδικά Νέα της Τρίπολης. Έχει συνεργαστεί στο παρελθόν ή συνεργάζεται με πολλές εφημερίδες και περιοδικά. Ασχολείται με τη λαογραφία και την ιστορία του τόπου του και της ευρύτερης περιοχής της Πελοποννήσου και έχει δημοσιεύσει σχετικά άρθρα σε διάφορα έντυπα (όπως στα Αρκαδικά του ιστοριοδίφη Θάνου Βαγενά), καθώς και στην εφημερίδα `Νεστάνη` που εκδίδει από το 1985. Επίσης, ασχολείται με τη λογοτεχνία με την ευρύτερη έννοια. Έχει γράψει πολλά παιδαγωγικά άρθρα, δημοσιευμένα τα περισσότερα σε παιδαγωγικά περιοδικά (όπως Το σχολείο και το σπίτι κ.ά.) ή σε εφημερίδες. Επίσης έχει γράψει δυο θεατρικά έργα, ένα πατριωτικό και ένα αισθηματικό, καθώς και ένα οδοιπορικό για τη Μάνη. Στο παρελθόν έχει εκδώσει δύο ακόμα εφημερίδες, μια τοπική και μια μαθητική.




Τίτλος: ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ
Εκδοτικὸς οίκος: ΤΟ ΔΟΝΤΙ
Καταγραφή, σχολιασμός, ζωγραφικά σχόλια: Παναγιώτης Καρώνης
Καλλιτεχνικός σχεδιασμός: Χρήστος Ρούσσης
ISBN: 978-960-9772-07-5 Σελίδες: 256
Και λίγα λόγια:
Η Νεστάνη Αρκαδίας, η κώμη με την αδιάλειπτη ιστορία, έχει να επιδείξει έναν σπάνιο μουσικό πλούτο. Όλες οι εκφάνσεις του ανθρώπινου βίου, η γέννηση, ο έρωτας, η εργασία, ο γάμος, τραγουδήθηκαν με περισσή χαρά από τους Νεστανιώτες και τις Νεστανιώτισσες. Αλλά και ο θάνατος αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη Νεστανιώτικη Μούσα αφού τα μοιρολόγια δεν έπαψαν ποτέ να συνοδεύουν το αγαπημένο πρόσωπο που φεύγει.
Με τον τίτλο Τραγούδια της Νεστάνης, αναφερόμαστε σε όλα εκείνα τα τραγούδια που οι Νεστανιώτες και οι Νεστανιώτισσες, αυτά τα ζωντανά μνημεία του λαϊκού μας πολιτισμού, τραγουδούσαν. Πολλά τραγούδια τα δημιούργησαν οι ίδιοι και έχουν κάθε λόγο να είναι υπερήφανοι γι’ αυτά, να τα τραγουδούν και να τα χορεύουν. Αλλά το «φιλοτράγουδο» των κατοίκων τούς ώθησε στο να οικειοποιηθούν κάθε νέο ή ξένο τραγούδι που άκουγαν. Μια σειρά από γιορτές και έθιμα, που με το πέρασμα του χρόνου ατόνησαν και χάθηκαν, έδιναν την αφορμή να ακουστεί το τραγούδι τους, αυτό το τόσο σημαντικό μνημείο Λόγου του λαού μας.
Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου




Τίτλος: Ἱστορίας τῆς Μαντινείας
Συγγραφέας: Ρηγόπουλος
Ἐκδοτικὸς οἴκος: Ἔκδοσις «Τῶν Παγκ. Στρατ. Νέων»
Χρονολογία ἔκδοσης: 1938 Σελίδες: 239, ἡ ἔκδοση συνοδεύεται ἀπὸ σχεδιάγραμμα τῆς ἀρχαίας Μαντίνειας, βάσει τῶν ἀνασκαφῶν τοῦ Fougères καὶ χάρτη στῆ Τριπόλεως
Πρόλογος τοῦ συγγραφέα
Μὲ τὴν ἰδὲαν ὅτι πληροῦμεν ἐν μέρει τὸ κενόν, ὅπερ ὑπάρχει εἰς τὴν Ἱστορίαν τοῦ τόπου μας, προέβημεν εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΑΝΤΙΝΕΙΑΣ. Ἡ προσπαθειά μας δὲν ἦτο ἀππηλαγένη δυσχερειῶν. Κυρίως προσέκρουσεν εἰς τὴν ἔλλειψιν πηγῶν. Τοῦτο προεῖπεν εἰς σχετιικὴν πρὸς έμᾶς έπιστολήν του ὁ σεβαστὸς Καθηγητής μας κ. Δ. Γουδῆς. «Ἐν πρώτοις, γράφει, θέλω νὰ σὲ συγχαρῶ διὰ τὸ εὐγενὲς ἐγχείρημά σου, ἀλλ᾿ ὀφείλω συγχρόνως καὶ νὰ σοῦ τονίσω τὰς μεγάλας δυσκολίας, τὰς ὁποίας θὰ συναντήσῃς εἰς τὰς προσπαθείας σου· διότι άτυχῶς ἡ Ἀρκαδία ἐν γένει εἶναι παρθενον ἔδαφος, ἐν τοῖς πλείστοις ἀδιερεύνητον, καὶ διὰ τοῦτο αἱ πηγαὶ εἶναι πενιχρόταται. Πάντως διερεύνησον τὸ ἔδαφος καί, ἂν κατορθώσῃς νὰ νὰ εὕρῃς ἐπαρκεῖς πηγάς, νὰ χωρήσης ἐπὶ τὸ ἔργον, διότι ἡ πατρίς μας πρέπει νὰ ἐρευνηθῇ».
Οὐδενὸς έπίσης τὴν ἀντίληψιν διαφεύγει ὅτι οὐχὶ μικρὰ ὑπῆρξεν ἡ δυσχέρεια, τὴν ὁποίαν συνηντήσαμεν ἐν τῇ προσπαθείᾳ, ὅπως συμπεριλάβωμεν ἐν γενικωτάταις γραμμαῖς τὰ συναφῆ πρὸ τὴν ἐν ἐκάστῳ κεφαλαίῳ ἱστορυμένην περίοδον γεγονότα. Ἄνευ τοῦ διαγράμματος τούτου θ᾿ ἀπέβαιανε λίαν δύσκολος, ἂν μὴ ἀδύνατος, ἡ μελέτη τῆς Ἱστορίας τῆς Μαντινείας.
Δεδομένου δὲ ὅτι γενικῶς ἡ Ἱστορία τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδος, συνεπῶς καὶ τῶν πολιτειῶν αὐτῆς, δὲν εἶναι ἡ πολεμικὴ ἱστορὶα, το άπαραίτητον ν᾿ ἀσχοληθῶμεν καὶ περὶ τῆς στρατιωτικῆς τοῦ Ἔθνους ὀργανώσεως καὶ τῆς σχησιμοποιηθείσης τακτικῆς κατὰ τὰς σημαντικοτὲρας μάχας τῆς άρχαιότητας.
Τὴν ὅλην ὕλην κατενείμαμεν εἰς τρεῖς περιόσους:
Α᾿) Τὴν ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τοῦ ἔτους 396 μ. Χ.
Β᾿) Τὴν άπὸ του῀ἔτους 396 1460 περίοδον καὶ
Γ᾿) Εἰς τὴν περίοδον άπὸ τοῦ 1460 μέχρι τοῦ ἔτους 1828, τοῦ ἔτους δηλονότι καθ᾿ ὅ ἐξεδιόχθη ὸ Ἰμπραὴμ ἐκ Πελοποννήσου. Ἐκ δὲ τῆς έπαναστὰδεως τοῦ 1821 περιελάβωμεν είδικώτερον τὰ γεγονότα: ἤτοι Κάψια, Συμιάδες, Κακοῦρι, Πικέρνι, Σάγκα, Νεστάνην, καὶ Λουκά.
Χάρτας, σχεδιαγράμματα καὶ εἰκόνας παραθέσαμεν καὶ ἐν γένει πᾶσαν φροντίδα κατεβάλομεν, ἵνα τὸ ἔργον ὀλιγοτέρας παρουσιάσῃ ἐλλείψεις καὶ ὀλιγοτέρα τὰ κενά. Εμεθα ὅμως βέβεοι ὅτι ὑπάρχοντα κενὰ, ἰδίᾳ ἐν τῇ σκοτεινῇ εἰσέτι μεσαιωνικῇ περίοδῳ, ἄλλοι μεθ᾿ ἡμᾶς θέλουσι συμπληρώσει.
Ν. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ
Ἀμαρούσιον, Ἰανουάριος 1938



Τίτλος: ΜΑΝΤΙΝΕΙΑΚΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ - Ἡ συμβολή τους στὸν ἀπελευθερωτικὸν ἀγώνα τοῦ 1821 καὶ ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσας
Συγγραφέας: Ἀθανάσιος Φ. Παπαγιάννης
Ἐκδοτικὸς οἴκος: Ἰδιωτική Ἔκδοση
Χρονολογία: 1977 Σελίδες: 732



Τίτλος: ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ
Ὑπότιτλος: Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρὸ
Συγγραφή: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΩΝΗΣ
Εἰσαγωγή:Κατερίνα Λύγκουρα, κοινωνικὴ ἀνθρωπολόγος, λαογράφος-ἐθνολόγος
Μουσικὲς καταγραφές: ἀπὸ τοὺς μουσικολόγους, Λαμπρογιάννη Πεφάνη καὶ Στέφανο Φευγαλᾶ

Ἐκδοτικὸς οἴκος: ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2018, (Φιλοποίμενος 36-42)
Καλλιτεχνικὸς σχεδιασμός: Χρῆστος Ρούσσης
Σελίδες: 254
Και λίγα λόγια:
Μὲ τὸ παρὸν βιβλίο ἀναφέρομαι στὸ γάμο ὅπως αὐτὸς γινόταν κάποτε στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας· τότε ποὺ ὅλοι γίνονταν κοινωνοὶ μιᾶς γιορτῆς, ἑνὸς μυστηρίου.
Βασικὸς στόχος μου ἐδῶ ἦταν νὰ μεταφέρω στὸ σημερινὸ ἀναγνώστη τὶς εἰκόνες τοῦ γάμου στὴ Νεστάνη. Εἰκόνες τῶν Νεστανιωτῶν/τισσῶν ζωντανές, βγαλμένες μέσα ἀπὸ τὰ ἔθιμά τους, τὶς συνήθειες τοῦ τόπου τους, ἀλλὰ καὶ μέσα ἀπὸ τὶς δοξασίες τους, τὶς προλήψεις τους καὶ τὰ πιστεύω τους. Ἔτσι παραθέτω λεπτομερειακὰ τὴν περίοδο τῶν ἡμερῶν ὅπου ἡ διαδικασία διαρκεῖ· ὅλα ὅσα ἔχω δηλαδὴ τριάντα καὶ πλέον χρόνια τώρα συγκεντρώσει γιὰ τὰ ἔθιμα, τὶς παραδόσεις, τὶς τελετές, τὶς προλήψεις, τὰ στάδια, καὶ γενικὰ τὰ δρώμενα ποὺ προηγοῦνταν καὶ ἀκολουθοῦσαν τὸ γάμο στὴν Ἀρκαδικὴ κώμη· δρώμενα ποὺ στὴν πλειοψηφία τους ἀποτελοῦν τὶς φάσεις μιᾶς παράστασης ἀνοιχτῆς στὸ κοινό.
Στὸ βιβλίο συγκέντρωσα, πέρα ἀπὸ τὴν καταγραφὴ καὶ ἀφήγηση τοῦ γάμου στὴ Νεστάνη, τὰ τραγούδια τοῦ γάμου· τραγούδια ποὺ παρουσιάζονται καὶ μὲ μουσικὴ καταγραφὴ χάρη στὴν ἀνιδιοτελὴ ἐργασία τῶν μουσικολόγων Λαμπρογιάννη Πεφάνη καὶ Στέφανου Φευγαλᾶ. Τὸ εἰσαγωγικὸ κείμενο εἶχα τὴν τύχη νὰ ἀναλάβει ἡ κοινωνικὴ ἀνθρωπολόγος, λαογράφος καὶ ἐθνολόγος Αἰκατερίνη Λύγκουρα.
Τὸ βιβλίο συνοδεύεται ἀπὸ δίσκο ψηφιακῆς ἐγγραφῆς (CD) μὲ τὰ τραγούδια τοῦ γάμου στὴν Ἀρκαδικὴ κώμη.
Παναγιώτης Καρώνης (ἀπὸ τὸ ὁπισθόφυλλο τοῦ βιβλίου)




Τίτλος: Folk Songs of Mantineia, Greece
Eἰσαγωγή, μουσικὴ καταγραφή: Sotirios (Sam) Thianis (Σωτήριος Τσιάνης)
Εκδοτικός οίκος: Universiti of California Press - Berkeley and Los Angeles 1965
Σελίδες: 172
Περιλαμβάνει μουσικὴ καταγραφὴ τῶν τραγουδιῶν τῆς Μαντινείας καὶ εἰσαγωγὴ ἀπὸ τὸν Ἀρκάδα μουσικολόγο Σωτήριο Τσιάνη. Ὡς ἀναφορὰ τὰ τραγούδια, ἡ ἔκδοση εἶναι δίγλωσση.
Και λίγα λόγια: Ἡ καταγραφὴ τῶν τραγουδιῶν τῆς Μαντινείας ἀπὸ τὸν Σωτήριο Τσιάνη ἔγινε τὸ 1959. Συγκεκριμένα, ἡ ἔκδοση περιλαμβάνει καταγραφὲς ἀπὸ τὰ Ἀρκαδικὰ χωριά: Νεστάνη, Σάγκα, Κανδύλα, Βυτίνα, Χρυσοβίτσι καὶ Βαλτέτσι. Στὸν παρόντα τόμο μὲ τὰ τραγούδια τῆς Μαντινείας, ὁ Τσιάνης μᾶς παραδίδει 14 τραγούδια καταγεγραμμένα στὴ Νεστάνη καὶ τραγουδισμένα ἀπὸ Νεστανιῶτες καὶ Νεστανιώτισσες ποὺ ἀναφέρονται μὲ τὰ ὀνόματά τους.





Τίτλος: Ἀπὸ τὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας ..στὸ ΣΙΚΑΓΟ – Τὸ ταξίδι τῆς ζωῆς μου
Συγγραφέας: Βασιλικὴ Παλυβοῦ
Ἐπιμέλεια: Καίτη Θεοδωρίδου
Ἐκδοτικὸς οἴκος: ΣΙΓΜΑΑΛΦΑΜΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ Α.Ε.
Και λίγα λόγια:
« [...] Πῆγε στὴν Ἀμερικὴ γιὰ μιὰ καλύτερη τύχη. Ἕνα μῆνα δὲν ξεμύτισε ἀπὸ τὸ σπίτι, φοβόταν νὰ κυκλοφορήσει καὶ κοιμούταν στὸ πάτωμα, τὸ ἀντρόγυνο καὶ τὰ τέσσερα παιδιά τους.
Σύντομα ἔπιασε δουλειά. Δούλεψε σκληρά. Τέσσερα χρόνια στὴ φάμπρικα ἐκείνη, καὶ ὁ ἄντρας της σὲ φοῦρνο τὶς νύχτες γιὰ νά κρατᾶ τὴ μέρα τὰ παιδιά. Μετὰ στὸ μαγαζί ποὺ πῆραν δούλευαν ὅλοι μαζί. Μεταποιήσεις ρούχων, στιλβωτήριο παπουτσιῶν καὶ καπελάδικο. Ἐπιπλέων, πουλοῦσε μὲ τὰ παιδιά της hot dogs στὸ δρόμο μὲ τὸ καροτσάκι. Ὅλα αὐτὰ γιὰ νὰ ἀναθρέψει τὰ τέσσερα παιδιά της, νὰ τὰ σπουδάσει σὲ ἰδιωτικὰ σχολεῖα, νὰ τὰ κάνει καλύτερους άνθρώπους.
Γιὰ νὰ μπορέσουν νά ζήσουν μιὰ ζωὴ εύκολότερη άπ᾿ αὐτὴν ποὺ ἔζησαν ἐκείνη καὶ ὸ ἄντρας της στὰ παιδικά τους χρόνια. Γιατὶ ἦταν δυὸ ἔξυπνοι ἄνθωποι, ποὺ ἔμειναν ἀγράμματοι καὶ παιδεύτηκαν.
Ἀπὸ τὸν πρόλογο τῆς ἐπιμελήτριας τοῦ βιβλίου Καίτης Θεοδωρίδου
 



Τίτλος: Παναγιὰ ἡ Γοργοεπίκοος Νεστάνης (Τσιπιανῶν) Ἀρκαδίας
Συγγραφέας: Νικόλαος Σωτ. Μπέγιαννος
Ἐκδοτικὸς οἴκος: Ἰδιωτική Ἔκδοση
Χρονολογία ἔκδοσης: Τρίπολη 2004 Σελίδες: 100
Τὸ ἐγχειρίδιο ἀναφέρεται στὴν Ἱστορία τῆς μονῆς Γοργοεπηκόου Νεστάνης.






Σάββατο, 25 Αυγούστου 2018

Παρουσιάστηκε στη Νεστάνη το βιβλίο: «ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρὸ»





Παρουσίαση στη Νεστάνη
Κοινοτικό Μέγαρο Νεστάνης (12/08/2018)
Παρουσιάστηκε το βράδυ της Κυριακής 12 Αυγούστου 2018 στο Κοινοτικό Μέγαρο Νεστάνης, το βιβλίο με τίτλο «ΝΑ ῾ΝΑΙ Η ΝΥΦΗ ΤΡΥΓΟΝΑΚΙ ΚΙ Ο ΓΑΜΠΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑΚΙ - Ὁ γάμος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας μιὰ φορὰ κι ἕναν καιρὸ» του Παναγιώτη Καρώνη, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ.
Το βιβλίο παρουσίασαν:
Αικατερίνη Λύγκουρα, κοινωνική ανθρωπολόγος, εθνολόγος-λαογράφος
και ο συγγραφέας Παναγιώτης Καρώνης.
Προλόγισε η φιλόλογος Μαίρη Σιδηρά.
Χαιρετισμό απεύθυναν ο Δήμαρχος Τριπόλεως κ. Δημήτριος Παυλής, ο Αντιπεριφερειάρχης Πελοποννήσου κ. Γεώργιος Ρουμελιώτης και ο Πρόεδρος τοῦ Προοδευτικού Συλλόγου Νεστάνης Σταύρος Παπασταύρου.
Το βιβλίο παρουσιάστηκε υπό την αιγίδα του Δήμου Τρίπολης και του Προοδευτικου Συλλόγου Νεστάνης.



Εισήγηση της Αικατερίνης Λύγκουρα
Παρουσίαση του βιβλίου του Παναγιώτη Καρώνη
«Να’ ναι η νύφη τρυγονάκι κι ο γαμπρός περιστεράκι».
Με χαρά και συγκίνηση σας καλησπερίζω και εγώ. Συγκίνηση γιατί βρίσκομαι μαζί με συγχωριανούς, συγγενείς και φίλους στην αγαπημένη Νεστάνη, την ιδιαίτερη πατρίδα της μητέρας μου και χαρά γιατί ο Παναγιώτης ο Καρώνης μου έκανε την τιμή να συμμετέχω στην παρουσίαση του νέου του βιβλίου, που έρχεται επάξια να προστεθεί στα εξαιρετικά προηγούμενα έργα του με θέματα από τη Λαογραφία της Νεστάνης.
Το βιβλίο που σήμερα ξεκινάει το αναγνωστικό του ταξίδι και σας συστήνουμε, είναι ένα πόνημα και κατάθεση ψυχής του δημιουργικού συμπατριώτη μας και συνειδητοποιημένου κοινωνού της παράδοσης του τόπου μας, του Παναγιώτη Καρώνη. Πρόκειται για μία παρουσίαση του τρόπου που γινόταν ο γάμος στην παραδοσιακή κοινωνία της Νεστάνης κάπου στα τέλη του 19 ου αιώνα και τις αρχές του 20ού έως και τη δεκαετία του 1970, στην οποία ο συγγραφέας ανιχνεύει ακόμη κάποια παραδοσιακά στοιχεία του παρελθόντος στα έθιμα και την τελετουργία του γάμου. Βασίζεται σε έρευνα δεκαετιών του συγγραφέα και συστηματική συλλογή προφορικών μαρτυριών και σχετικού οπτικού υλικού, όπως και σε ηχογραφήσεις παραδοσιακών τραγουδιών του γάμου που επιμελήθηκε ο ίδιος.
Η έρευνα του συγγραφέα και το αποτέλεσμά της καλύπτει σφαιρικά το θέμα: Κατ’ αρχάς περιγράφει πλήρως τη διαδικασία του παραδοσιακού γάμου, παρακολουθώντας όλα τα στάδιά του, το τελετουργικό του, τα έθιμα και τις συμβολικές πρακτικές που τον πλαισιώνουν. Μας μεταφέρει τις αντιλήψεις και τις αναμνήσεις των προπατόρων μας, τις αρχές τους και τα βιώματά τους, τα πρότυπα και τις πρακτικές τους, τους κανόνες και τις εξαιρέσεις τους, τις προσωπικές τους εμπειρίες και τα προσωπικά τους σχόλια επάνω σε αυτές.
Ταυτόχρονα, όμως, πλαισιώνει αυτές τις αναμνήσεις και τις περιγραφές με εικόνες και ήχους, αναπόσπαστα τμήματα της βίωσης ενός κοινωνικού γεγονότος που είναι ταυτόχρονα είδος τελετουργίας. Μέσα στις εικόνες που μας παραθέτει ο Παναγιώτης, μπορούμε να ανιχνεύσουμε σχέσεις ανθρώπων, κανόνες και 1κοινωνικές ισορροπίες: για παράδειγμα, η σειρά και η θέση με την οποία ποζάρουν οι συγγενείς για να ληφθεί η αναμνηστική φωτογραφία του γάμου αποκαλύπτει τις ιεραρχίες μεταξύ των μελών της οικογένειας. Ή ακόμη, ανακαλύπτουμε ότι τα στάδια του γάμου που επιλέχθηκαν τότε για να φωτογραφηθούν, είναι στην πραγματικότητα αυτά που θεωρούνταν ως σημαντικά σε συμβολικό επίπεδο (για παράδειγμα, η έξοδος της νύφης από το πατρικό σπίτι ως αποχωρισμός της από την παλιά της εστία και ταυτότητα. Η φωτογραφία της στέψης, της τελετουργικής ένωσης του ζευγαριού. Η φωτογραφία του ζευγαριού στο σπίτι του γαμπρού μετά τον γάμο και το μέλωμα της νύφης, δηλαδή μετά την υποδοχή της από την πεθερά της στο νέο της σπιτικό και τη νέα της οικογένεια. Στις εικόνες που συγκέντρωσε ο Παναγιώτης μπορούμε να ανιχνεύσουμε συμβολισμούς που αναδεικνύουν τις λειτουργίες του γάμου, όπως ο στολισμός της νύφης που τονίζει την ομορφιά, την υγεία και τη γονιμότητά της, αλλά και προβάλλει το κύρος της οικογένειάς της και της οικογένειας του γαμπρού που μερίμνησε για τα απαραίτητα προς τη νύφη δώρα· το κράτημα του μπράτσου της νύφης από τον πατέρα της και τον αδελφό της ή τον θείο της κατά την έξοδο από το πατρικό της σπίτι, δηλαδή από τις κυρίαρχες ανδρικές φιγούρες της πατριαρχικής οικογένειας, ενώ μετά τη στέψη το κράτημά της από τον γαμπρό, τη νέα ανδρική ηγετική για εκείνη φιγούρα· η παιδική συνοδεία της νύφης που στην πραγματικότητα επιδιώκει να μεταφέρει στη νύφη τη δύναμη της τεκνοποιίας· και πολλές άλλες εικόνες που τεκμηριώνουν τη συμβολική διάσταση του γάμου.
Και βέβαια, όπως ανέφερα προηγουμένως, ο Παναγιώτης επέλεξε να πλαισιώσει την περιγραφή του γάμου της Νεστάνης και με τον ήχο του, τα τραγούδια του. Μουσική τραγουδισμένη από φωνές, όπως έτσι κυρίως φωνητική είναι κατά παράδοση η μουσική της Νεστάνης, τραγουδισμένη από μέλη της κοινότητας, που μετατρέπουν τον αναγνώστη σε ακροατή, αλλά και κοινωνό της έμψυχης έκφρασης των όσων διάβασε. Οι φωνές είναι που μεταφέρουν τον παλμό της παραδοσιακής κοινότητας, των ανθρώπων που βιώνοντας την παράδοση την διατήρησαν και την εξέλιξαν. Οι φωνές είναι που μοιράζονται μαζί μας τον τρόπο που τα τραγούδια, μέσα από τους στίχους, εξύψωσαν τον έρωτα και στόλισαν τον γάμο με γονιμικούς συμβολισμούς· θαύμασαν την ομορφιά και γονιμότητα της νεότητας· μυθοποίησαν ιστορίες αγάπης του τόπου· εξέφρασαν ανείπωτα συναισθήματα· περιέγραψαν ιστορίες ανεκπλήρωτου έρωτα, εκτονώνοντας τον κρυμμένο καημό· προειδοποίησαν για τις κακοτοπιές, περιγράφοντας τα παθήματα άλλων. Και ουσιαστικά μας καλούν να βιώσουμε και εμείς ακουστικά τα όσα βίωσαν οι ίδιοι και οι ίδιες.
Το ύφος γραφής του Παναγιώτη είναι ποικιλότροπο: μεστό και ταυτόχρονα δροσερό, καθώς συνδυάζει τη στιβαρότητα της τεκμηρίωσης, με τη λογοτεχνική γλαφυρότητα, τη ζωντάνια της ανάκλησης των βιωμάτων των νεστανιωτών και του ιδίου, την αμεσότητα της αναφοράς στο συναισθηματικό επίπεδο. Το γεγονός ότι ο συγγραφέας συχνά μοιράζεται τις σκέψεις του με τους αναγνώστες του σε πρώτο ενικό ή πληθυντικό πρόσωπο, δημιουργεί μια αμεσότητα που στρώνει το έδαφος της ανάγνωσης διαυγές και ευχάριστο. Η αμεσότητα επιτείνεται όταν χρησιμοποιεί παροιμίες, δίστιχα και τραγούδια, για να συνδέσει μία πληροφορία που παραθέτει με τα βιώματα, τις προσωπικές εμπειρίες και τον προφορικό τρόπο που ο αναγνώστης ενσαρκώνει την κοινή αντίληψη των πραγμάτων.
Συχνά γίνεται αναφορά σε πτυχές και ιδέες σχετικές με τον γάμο στην αρχαιότητα, η οποία δεν στοχεύει σε μία επιπόλαιη σύνδεση με το παρελθόν, αλλά σε μια γόνιμη επισκόπηση της αντίληψης αρχαίων Ελλήνων στοχαστών και ποιητών περί του γάμου και περιγραφή ποικίλων πτυχών του θεσμού στην αρχαιότητα. Οι ιδέες και συνήθειες μιας άλλης εποχής αναδεικνύουν τον κοινοτικό χαρακτήρα του γάμου. Ο γάμος δεν είναι μόνο παράμετρος της ιδιωτικής ζωής ενός ανθρώπου. Είναι πτυχή της κοινοτικής ζωής ενός πολίτη, κοινωνικός και πολιτικός θεσμός που εισχωρεί στο επίπεδο της οργάνωσης της κοινότητας.
Αλλά πέρα από αυτό μας θυμίζει ότι ο γάμος από την αρχαιότητα ήταν περίσταση κοινής χαράς, που έδινε την έγκριση της κοινότητας για την ένωση δύο ανθρώπων και οικογενειών. Και βέβαια, όλα αυτά με την υπόκρουση της μουσικής, τη συνοδεία του χορού, τη συνεστίαση, εκδηλώσεις χαράς που συνέβαλαν στην σύσφιξη των δεσμών των μελών της κοινότητας. Διατρέχοντας σύντομα τα κεφάλαια του κυρίως μέρους του βιβλίου, ξεκινώ από το πρώτο, που αναφέρεται στο ΠΡΟΞΕΝΙΟ: στην πρακτική του προξενιού βλέπουμε ξεκάθαρα το βαθμό στον οποίο ο γάμος ήταν θέμα της ευρύτερης 3οικογένειας και της κοινότητας και όχι μόνο του ζεύγους ή των γονέων. Όπως μας πληροφορεί ο Παναγιώτης, τη διεκπεραίωση του προξενιού -της ένωσης δύο νέων όπως τη σχεδίασαν οι δικοί τους- αναλάμβανε συνήθως ένα συγγενικό πρόσωπο. Ήταν συχνό το φαινόμενο ο προξενητής να είναι άνδρας, γιατί είχε πρόσβαση στο καφενείο, κατεξοχήν χώρο συνάντησης, συναναστροφής, χώρο κοινό, χώρο κοινοτικό με την έννοια της αλληλεπίδρασης σε ένα κοινωνικό σύνολο. Σε έναν επιτυχημένο γάμο συντελούσαν συγγενείς, φίλοι και συγχωριανοί. Ήταν μέριμνα της κοινότητας για την κοινότητα, για την ομαλή λειτουργία της και τη διαιώνισή της.
Το επόμενο κεφάλαιο: ΤΡΩΝΕ ΤΙΣ ΚΟΤΕΣ: ο συγγραφέας μας εξηγεί τι σημαίνει αυτή η χαριτωμένη φράση, που στην ουσία αναφέρεται στο πρώτο κοινό γεύμα των δύο οικογενειών των μελλόνυμφων, μετά τη συμφωνία του προξενιού. Ένα γεύμα επισφραγίζει την επίτευξη μιας κοινωνικής διάδρασης, τη νέα γνωριμία, τη συμφωνία, τη χαρά, τον αποχωρισμό, την ευχαριστία, τη γιορτή, το καλωσόρισμα. Και πολλές φορές οι τροφές που παρατίθενται στο τραπέζι έχουν συμβολικό χαρακτήρα. Αυτό καλώ να το ανακαλύψετε διαβάζοντας αυτό το τμήμα του βιβλίου.
Στο επόμενο κεφάλαιο περιγράφεται η διαδικασία και το τελετουργικό του αρραβώνα, που δεν είναι στην ουσία ένωση, αλλά συμβολική υπόσχεση, για την ένωση του ζευγαριού. Ξεκινάει και τελειώνει με πομπή της οικογένειας του γαμπρού προς και από το σπίτι της νύφης. Η πομπή είναι ένα στοιχείο που σε πολλά δρώμενα προσδίδει τελετουργικό χαρακτήρα. Ο αναγνώστης παίρνει μια ενδιαφέρουσα εξήγηση του όρου «αρραβώνας», την οποία αφήνω στο χέρι σας να τη διαβάσετε. Επίσης, το κεφάλαιο αυτό μας αποκαλύπτει τη σημασία συμβόλων του γάμου, όπως του στρογγυλού σχήματος των βερών. Και βέβαια, να και τα πρώτα τραγούδια ad hoc, δηλαδή, επί τούτω, για το σκοπό που τραγουδιούνται.
Στο κεφάλαιο «Πίττες» παρακολουθούμε τη διαδικασία παρασκευής των ψωμιών του γάμου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η περιγραφή εθίμων που έχουν εκλείψει, καθώς άλλαξαν οι συνθήκες διαβίωσης στο χωριό, όπως τελετουργική μεταφορά, από την κρήνη, του νερού που θα χρησιμοποιούσαν στο ζύμωμα των πιττών και στο λούσιμο των νεόνυμφων. Με την αφορμή αυτή λοιπόν, ο Παναγιώτης Καρώνης μας δίνει και πληροφορίες για την εξέλιξη, όπως είπα, των συνθηκών διαβίωσης στο χωριό, όπως την υδροδότηση των σπιτιών, ή την εξέλιξη στην επεξεργασία των πρώτων υλών διατροφής, για παράδειγμα το πέρασμα από τους νερόμυλους, στους βενζινοκίνητους και ηλεκτροκίνητους μύλους. Σταθείτε ιδιαιτέρως στο περίτεχνο στόλισμα των πιττών με τα σύμβολα γονιμότητας και ευγονίας, σύμβολα που εμφανίζονται και σε φορεσιές, σε κοσμήματα και τραγούδια σε διάφορες παραδόσεις του ελλαδικού χώρου.
«Προίκα – προικιά», το κεφάλαιο που αναφέρεται στα έθιμα της προίκας στη Νεστάνη και στη λειτουργία της προίκας και την εξέλιξή της ανά τους αιώνες στον ελλαδικό χώρο. Βιος, γη και χρήματα που άλλοτε λειτουργούσαν ως «καπάρο» και άλλοτε ωραιοποίησαν τον τίτλο τους σε «εξασφάλιση του μέλλοντος του ζευγαριού», άλλοτε ως «συναλλαγή» και άλλοτε ως «δώρο». Ακόμα κι εκεί στα μικρά γράμματα, στις υποσημειώσεις, ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να πάρει πληροφορίες που του διευρύνουν την εικόνα του θέματος που διαβάζει: για παράδειγμα, θα πληροφορηθεί για τη μεγάλη σημασία που έχουν τα προικοσύμφωνα στην εργασία των λαογράφων· ή θα απολαύσει τους μύθους και τις δεισιδαιμονίες που έχουν κάνει τά κορίτσια της παντρειάς να ανησυχούν μήπως η νυφίτσα χαλάσει τα στοιβαγμένα υφαντά της προίκας τους. Θα βρει απάντηση στο ερώτημα «τί κοινό έχει η πομπή μεταφοράς της προίκας με ένα φουσάτο, μια μεσαιωνική μονάδα στρατού! Και επιστρέφοντας στο κυρίως κείμενο θα παρατηρήσει ότι η πομπή της προίκας και η φωνητική μουσική συνοδεία της διατρέχει τους αιώνες, δίνοντας στη διαδικασία τελετουργικό χαρακτήρα.
Οι κουμπάροι είναι οι πρωταγωνιστές του επόμενου κεφαλαίου και βεβαίως κάθε γάμου. Πριν ξεκινήσει ο συγγραφέας να μιλήσει για το ρόλο των κουμπάρων και τις υποχρεώσεις τους, νύσσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη με την ετοιμολογία της λέξης κουμπάρος. Τα καλέσματα, η προσφορά του γαμήλιου δώρου και οι δεισιδαιμονίες που τη συνοδεύουν υπενθυμίζουν στο αντίστοιχο κεφάλαιο το σημαντικό ρόλο της προσωπικής επαφής στη διαρκή ανανέωση και πραγμάτωση των σχέσεων συγγένειας και φιλίας στο κοινωνικό περιβάλλον του χωριού.
Οι κινάδες, το προγαμιαίο γλέντι στα σπίτια των μελλόνυμφων, σηματοδοτούν την έναρξη του σταδίου του αποχωρισμού από την πατρική οικία, ειδικά για τη νύφη.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το κεφάλαιο που αναφέρεται στο αμπόδεμα, το μάτιασμα και τα μάγια, τα οποία πρέπει να αποφευχθούν επίσης με μαγικές ενέργειες, προκειμένου το ζευγάρι να ξεκινήσει χωρίς αρνητική ενέργεια τον κοινό βίο του.
Θα μπορούσα να εντάξω στην ίδια κατηγορία ενεργειών και το λούσιμο των μελλόνυμφων, που έτσι τελετουργικά εξαγνίζει το σώμα και το προετοιμάζει για το ντύσιμο με τα ρούχα και τα στολίδια του γάμου, το οποίο περιγράφεται στα επόμενα δύο κεφάλαια.
Το κεφάλαιο της «Γαμήλιας πομπής και τελετής» είναι πραγματικά μια γραπτή αναπαράσταση των γεγονότων αυτών. Οι αναφορές σε όλα τα έθιμα και τα συναισθήματα που συνόδευαν το κάθε στάδιο της τελετουργίας διδάσκουν στους νεότερους και -μπορώ εύκολα να φανταστώ- πως ανακαλούν συγκινητικές αναμνήσεις σε πολλούς από εσάς που βρίσκεστε εδώ μαζί μας απόψε. Και βέβαια, η επί τόπου αναφορά των τραγουδιών που συνόδευαν το τελετουργικό της πομπής πριν και μετά το γάμο, δίνει στον αναγνώστη ένα χάρτη γεγονότων πάνω στον οποίο θα τοποθετήσουν νοητά τα τραγούδια που θα ακούσουν από το cd που συνοδεύει το βιβλίο.
Με «Το γλέντι, την πρώτη νύχτα του γάμου» και τα «Πιστρόφια», ολοκληρώνεται η περιγραφή του γάμου.
Το δεύτερο μέρος του βιβλίου είναι αφιερωμένο στα τραγούδια του γάμου. Με μια σφαιρική προσέγγιση παρουσιάζονται ως μουσικό είδος αποτυπωμένο σε παρτιτούρες και ως λειτουργικές μουσικές πρακτικές μέσα στο αντίστοιχο κάθε φορά πλαίσιό τους, δηλαδή στην αντίστοιχη περίσταση και τόπο στον οποίο τραγουδιούνται. Και βέβαια, καθώς ο συγγραφέας είναι και τελεστής, συμμετέχοντας στις εκδηλώσεις και τα δρώμενα του τόπου και τραγουδώντας τα τραγούδια του, μεταφέρει τα συναισθήματα που εκφράζει σε κάθε περίσταση το τραγούδημά τους, τη λειτουργία του και τον τρόπο που το από κοινού τραγούδημα ενισχύει τη συνείδηση των τελεστών ως μέλη της ίδιας κοινότητας.
Με μια σύντομη αναφορά θα ήθελα να δώσω το στίγμα της ματιάς με την οποία από την πλευρά μου πλαισίωσα εισαγωγικά το έργο του Παναγιώτη Καρώνη, που σήμερα σας συστήνουμε. Προσπάθησα να τονίσω το πόσο σημαντικός ήταν ο γάμος και η συγγένεια αγχιστείας για την οργάνωση και τη συνοχή των παραδοσιακών κοινοτήτων. Ο γάμος δημιουργούσε, οργάνωνε και διατηρούσε σχέσεις μεταξύ των οικογενειών της κοινότητας, σχέσεις κοινωνικές, οικονομικές, σχέσεις που οργάνωναν το χώρο και τον χρόνο των μελών της κοινότητας. Θέλησα, επίσης, να δείξω με ποιόν τρόπο τα μέλη της διδάσκονταν και διατηρούσαν αυτή η οργάνωση. Και η απάντηση είναι μέσω της τελετουργίας. Το τελετουργικό του παραδοσιακού γάμου είχε τη συμβολική δύναμη να διδάξει στους νεόνυμφους ποιά είναι η κατά κανόνα νέα τους κοινωνική θέση, οι νέες σχέσεις που θα αναπτύξουν με τους συγγενείς, οι νέες υποχρεώσεις και δικαιώματα. Και βέβαια, το τελετουργικό είχε τη δύναμη να διατηρήσει αυτά τα διδάγματα, επιτελώντας τα κάθε φορά με τον ίδιο τρόπο.
Κλείνοντας, με συγκίνηση θέλω να μοιραστώ μαζί σας, ότι κάποια από τα τραγούδια που συμπεριλαμβάνονται στο cd του βιβλίου, μού τραγουδούσε όταν ήμουν παιδί η γιαγιά μου -η Σωτήρα του «Καρούπη»,1 η σύζυγος του Ιωάννη Παπαγιάννη, του γένους Καραμήτου- και κατάφερνε με το νεστανιώτικο τραγούδημά της να μεταμορφώνει το κοινό μας δωμάτιο στη Θεσσαλονίκη άλλοτε σε κατάμεστο αλώνι με 3 γύρους το χορό κι άλλοτε σε χωριάτικη γωνιά, ζεστή από τη φωτιά και τις φωνές που τραγουδούν. Τέτοια είναι η δύναμη αυτών των τραγουδιών.
Από αυτό το βήμα ευχαριστώ πολύ τον Παναγιώτη που μου έκανε την τιμή να συμμετέχω στο πολύτιμο έργο του. Και το χαρακτηρίζω έτσι, γιατί πολύτιμο δεν είναι μόνο το περιεχόμενο ενός θησαυρού, αλλά και η ανάδειξη του τρόπου χρήσης του.
Νεστάνη Αρκαδίας, 12 Αυγούστου 2018,
Αικατερίνη Λύγκουρα, κοινωνική ανθρωπολόγος, εθνολόγος-λαογράφος

Σημειώσεις

1 παρατσούκλι του παππού μου Ιωάννη Παπαγιάννη




Προλόγισμα της Μαίρης Σιδηρά
Νεστάνη 12.8.18
Ζωγράφος, σκηνογράφος και εικονογράφος, λαογράφος, συλλέκτης, κοινωνικός ανθρωπολόγος, θεωρητικός φιλόλογος, ο Παναγιώτης Καρώνης, γέννημα θρέμμα Νεστανιώτης, ακολουθεί τον δρόμο ενός Κωστή Παπαγιώργη, τον δρόμο δηλαδή του αυτοδίδακτου μελετητή, αυτάρκη, σημαντικού και πρωτότυπου χάρη στη χρόνια πρωτογενή έρευνα, τη συστηματική χαρτογράφηση και αξιοποίηση της βιβλιογραφίας, τη μεθοδολογία των βιβλίων του, το προσωπικό συγγραφικό ύφος και την αισθητική των εκδόσεων που υπογράφει ως συγγραφέας και ερευνητής – επιμελητής και ζωγράφος.
Το 2011 κυκλοφορεί το δίγλωσσο λεύκωμα Η ιεροτελεστία της Άνοιξης. Χορός και πομπή του Αη Γιώργη στη Νεστάνη Αρκαδίας. Ακολουθούν: 2013, Τα τραγούδια της Νεστάνης, 2014, Ο μύθος του Δράκουλα στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, 2016, Πριάπεια & Σατυρικά. Δημοτικά Γαμοτράγουδα, 2017, Κινηματογραφικά σχόλια. Κείμενα για 127 ταινίες, Μάιος 2018, τα Λιανοτράγουδα. Ερωτικά δημοτικά δίστιχα και γυρίσματα και Αύγουστος 2018 το Να ’ναι η νύφη τρυγονάκι κι ο γαμπρός περιστεράκι, με υπότιτλο Ο γάμος στη Νεστάνη Αρκαδίας μια φορά κι έναν καιρό, βιβλίο που αποτελεί και την αιτία της θερινής μας σύναξης. Σταθερός στην εκδοτική του στέγη, καθώς όλα τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις πατρινές εκδόσεις Το Δόντι, ενώ η Ιεροτελεστία… και ο Δράκουλας… εκδίδονται σε συνεργασία του εν λόγω οίκου και της Εταιρείας Κοινωνικής Δράσης και Πολιτισμού Κοινοτοπία.
Ο Παναγιώτης Καρώνης αντιπροσωπεύει μια ιδιότυπη, λόγω σπανιότητας στις μέρες μας, περίπτωση συναίρεσης του καλλιτεχνικού και πνευματικού στοιχείου, τόσο ως εκδηλωμένη στα βιβλία του έκφραση όσο και ως εσώτατη αφόρμηση, ως το πυρακτωμένο υλικό μιας φύσης ποιητικής, ικανής, δηλαδή, να ποιήσει με αρμονία τους πλανήτες της και να σχεδιάσει τη διαδρομή τους. Η πρώτη ύλη, η ακάματη, ως φαίνεται, έμπυρη ύλη, αναδεύει την εκστατική του αγάπη για τον τόπο του, την αρκαδική Νεστάνη. Προφανώς η ομφάλια σχέση του με τα γενέθλια χώματα είναι αυτή που τον «γήτεψε» με τα κελεύσματά της, ωθώντας τον από την εφηβεία του να καταμετρά τα μελωδικά της φανερώματα, να αιχμαλωτίζει, με φακό και λόγο, την παραδοσιακή της στάση, να αντιμετωπίζει τους ανθρώπους της ως μέλη ενός αγαθού θιάσου, άγγελοι μοναδικότητας σ’ ένα σύμπαν συνηθειών που απαθανατίζει αξεδιάλυτα και την ανάγκη και τη χαρά.
Ο ίδιος, ωστόσο, δεν αντιπροσωπεύει τον άνθρωπο της παράδοσης, όντας τέκνο μιας σύγχρονης ευαισθησίας και κουλτούρας. Γνώστης των περιόδων και των ρευμάτων, λάτρης του εικαστικού αφαιρετικού εξπρεσιονισμού, τέρπεται βαθιά με τον Όμηρο, τον Ντύλαν Τόμας, τους μπιτ ποιητές, τον Ιωάννη Κακριδή και βέβαια με το δημοτικό τραγούδι, για να αναφερθώ λειψά και ενδεικτικά στα αναγνωστικά του χιλιόμετρα.
Σήμερα, εδώ, βρίσκομαι κυρίως ως ένας άνθρωπος που διαθέτει το πλεονέκτημα της φιλίας με τον Παναγιώτη Καρώνη και που μπορεί από πρώτο χέρι, ανεπεξέργαστα, θα λέγαμε, να προλογίσει τον ίδιο. Θεωρώ, λοιπόν, πως μέσω της Νεστάνης, ο Π. Καρώνης κατέκτησε τον δικό του κρίκο στην ελληνόφωνη πνευματική αλυσίδα, αλλά και η Νεστάνη, μέσω της έρευνας και των βιβλίων του συντοπίτη σας, κέρδισε μία αξιόλογη θέση στα κυριότερα λαογραφικά μουσεία, ιδρύματα και θεματικές βιβλιοθήκες της χώρας μας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ο ποιητής, μελετητής και αρθρογράφος Παντελής Μπουκάλας στην περίοπτη έκδοση Δοκίμια για το δημοτικό τραγούδι – Πιάνω γραφή να γράψω συμπεριλαμβάνει σε δύο διαφορετικούς τόμους (τ. 1, Άγρα, 2016 και τ. 2, Άγρα, 2017) πέντε λήμματα από τα Τραγούδια της Νεστάνης, με σαφή βιβλιογραφική αναφορά.
Επισημαίνοντας, συγχρόνως, πόσο δυσχερές είναι να προτάξει κάποιος μία από τις δημιουργικές του γλώσσες, κλείνω με μία όψιμη εμπειρία μου από τον Παναγιώτη. Τέλη του Ιουνίου που μας πέρασε, βρέθηκα σε βάφτιση στα Πιάνα Μαινάλου. Θέλοντας να κάνω την έκπληξή μου, πήρα τον Παναγιώτη τηλέφωνο από την πλατεία Άρεως στην Τρίπολη. Πού βρίσκεσαι, Παναγιώτη; ρωτώ πρώτη. Στην ωραία και αιώνια Αρκαδία, μου απάντησε.
Σας ευχαριστώ πολύ.