Τρίτη, 7 Ιουλίου 2015

ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΑΛΩΝΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ





ΤΑ ΠΕΤΡΙΝΑ ΑΛΩΝΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ, αφιέρωμα
Την καλλιέργεια του σταριού στον άνθρωπο τη δίδαξε η θεά Δήμητρα. Συγκεκριμένα, οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν την πίστη, ότι η θεά Δήμητρα δίδαξε την καλλιέργεια του σταριού στον Ελευσίνιο Τριπτόλεμο. Και η καλλιέργεια βέβαια περιλαμβάνει, την προετοιμασία του εδάφους, τη σπορά, την περιποίηση μέχρι το στάρι να καρπίσει και να γίνει ώριμο για συγκομιδή. Να πάρει δηλαδή εκείνο το υπέροχο χρυσοκίτρινο χρώμα και να γείρει ευλαβικά το στάχυ του, ζητώντας τον θερισμό. Ακολουθεί το αλώνισμα και τέλος το λίχνισμα, που θα ξεκαθαρίσει τον καρπό του σταριού από το άχυρο. Τώρα βέβαια, όλα αυτά είναι παλιές ιστορίες, μια και τα μηχανήματα αντικατέστησαν τον όλο παραδοσιακό τρόπο καλλιέργειας των δημητριακών και την συνέχεια των εργασιών που αναφέραμε παραπάνω.
Ως αλώνι μπορούμε να ορίσουμε έναν κυκλικό χώρο στρωμένο με επίπεδες πέτρες (πλάκες) που χρησίμευε για το αλώνισμα των δημητριακών. Ενίοτε, τα αλώνια που ήταν μέσα στο χωριό, χρησίμευαν και ως χοροστάσι στις διάφορες γιορτές των κατοίκων. Τα αλώνια φτιάχνονταν σε σημεία που φυσούσε έντονα ο άνεμος -που τα «έπαιρνε» ο άνεμος, όπως χαρακτηριστικά λένε οι Νεστανιώτες και οι Νεστανιώτισσες.
Το να έχει το δικό της αλώνι μια οικογένεια ήταν πολύ σημαντικό γιατί της εξασφάλιζε άνεση χρόνου για να αλωνίσει τα δημητριακά της. Διαφορετικά ήταν αναγκασμένη να περιμένει πότε θα ελευθερώνονταν το αλώνι κάποιου άλλου για να το δανειστεί, πράγμα αρκετά δύσκολο, μια και η περίοδο του αλωνίσματος διαρκούσε πολύ, ανάλογα βέβαια και με τον όγκο των σιτηρών που ο ιδιοκτήτης του αλωνιού είχε να αλωνίσει, με αποτέλεσμα το ελευθέρωμα του αλωνιού να καθυστερεί. Αρκετές φορές το αλώνι δεν άνηκε σε μια οικογένεια αλλά σε ένα σόι. Οπότε οι διάφορες οικογένειες τού σογιού έπαιρναν με προκαθορισμένη σειρά το αλώνι προκειμένου να αλωνίσουν τα σιτηρά τους.Το αλώνι μὰλιστα, έπαιρνε το όνομά του από το σόι ή την οικογένεια όπου ανήκε. Αρκετές φορές το αλώνισμα γινόταν από εργάτες, κατοίκους του χωριού, που έφερναν και τα άλογά τους προκειμένου να φέρουν σε πέρας την εργασία του αλωνίσματος. Η πληρωμή μάλιστα γινόταν με τσουβάλια από το στάρι της σοδειάς. Η πληρωμή λεγόταν και αλωνιάτικα «πήρα δυο τσουβάλια αλωνιάτικα», λέγανε χαρακτηριστικά, και εννοούσαν ότι πληρώθηκαν με δυο τσουβάλια στάρι -προϊόν πολύτιμο- για την εργασία του αλωνίσματος.
Τα αλώνια όπως είπαμε φτιάχνονταν από πέτρα· εξ ου και πέτρινα -εντάξει, υπάρχουν και τα μαρμαρένια, αλλά σε αυτά πολέμησε ο Διγενής τον Χάροντα, με τα γνωστά αποτελέσματα!! Αρχικά, χτίζονταν ένας ημικυκλικός αναλημματικός τοίχος σε κάποιο μέρος της πλαγιάς, αλλά δεν είναι λίγες οι φορές που ο τοίχος ήταν κυκλικός ή σχεδόν κυκλικός, όταν το αλώνι φτιαχνόταν σε χτήμα που ήταν επίπεδο. Το αλώνι μέσα από τον τοίχο, έπρεπε να γεμίσει με πέτρες και χώμα και να πατηθεί καλά για να μην «καθίσει». Στη συνέχεια όλη η άλως έπρεπε να στρωθεί με πέτρινες πλάκες, ώστε να γίνει ομοιόμορφα επίπεδο και χωρίς κενά μεταξύ των πλακών. Τα μικρά κενά που έμεναν γέμιζαν με χώμα.
Το αλώνισμα γινόταν τον Ιούλιο -εξ ου και Αλωνάρης- αλλά δεν ήταν λίγες οι φορές που η δουλειά αυτή παρατείνονταν μέχρι τα μέσα του Αυγούστου ή και περισσότερο. Πριν χρησιμοποιηθεί, το αλώνι καθαρίζονταν σχολαστικά από τυχόν χόρτα που είχαν φυτρώσει στο ενδιάμεσο των πλακών.
Η Νεστάνη της Αρκαδίας, χωριό κάποτε πλούσιο σε παραγωγή δημητριακών, αριθμούσε πολλά αλώνια. Ήταν οι χώροι όπου οι Νεστανιώτες-τισσες αλώνιζαν το στάρι, το κριθάρι, τη βρώμη, τον βίκο, τα κουκιά, κ.ά. Πραγματικά, ακόμα και σήμερα, ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει περιμετρικά του χωριού έναν μεγάλο αριθμό αλωνιών, που παρά την αχρηστία τους και σε κόντρα των καιρών, στέκουν ακόμα αγέρωχα όρθια. Υψώνονται εκεί, μάρτυρες μιας άλλης εποχής, τότε που ο άνθρωπος μοχθούσε πραγματικά για να φέρει σπίτι του το ψωμί της χρονιάς. Αλλά κατείχε και την θεϊκή τύχη να έχει τον πλήρη έλεγχο της παραγωγής αυτού του ψωμιού. Με άλλα λόγια· ήξερε τι έτρωγε.
Μην περιμένει σήμερα βέβαια κάποιος να δει να χρησιμοποιούνται αυτά τα αλώνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του '70 έχουν μπει σε αχρηστία. Προσωπικά, είχα την τύχη, έφηβος, να δω να χρησιμοποιούνται κάποια -έστω και ελάχιστα- στις αρχές της δεκαετίας του '80. Αλλά και να τα χρησιμοποιήσω, μια και η οικογένειά μου ήταν από τις τελευταίες που αλώνισε με τον παραδοσιακό τρόπο στη Νεστάνη. Ήταν η -κάπως παρατεταμένη- δύση μιας εποχής που τελείωσε· οριστικά. Τα αλώνια τώρα πια, κανονικά, θα πρέπει να ανακηρυχθούν διατηρητέα μνημεία και να υπαχθούν στα αρχαιολογικά εκθέματα του χωριού -όσα από αυτά βέβαια σώθηκαν και δεν οικοπεδοποιήθηκαν.
Παρουσιάζω λοιπόν εδώ στη συνέχεια, μια σειρά από φωτογραφίες των χορταριασμένων τώρα πια αλωνιών της Νεστάνης, στις τέσσερις εποχές του χρόνου· αλώνια που κάποτε γνώρισαν μεγάλες δόξες.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΩΝΗΣ
Νεστάνη, 7 Αλωνάρη 2015


© κειμένου - φωτογραφιών: Παναγιώτης Καρώνης 2016, με την επιφύλαξη κάθε δικαιώματος
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, ή αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική η κατά παράφραση ή διασκευή και απόδοση του περιεχομένου του παρόντος άρθρου με οποιοδήποτε τρόπο, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τον συγγραφέα του.


 

 Ο Μητσιο-Γράτσος (ο Νέραϊδος) σέρνει τὸ Χορός του Άη Γιώργη στο «Αλώνι του μοναστηριού» τη δεκαετία του '70. Διακρίνονται καθαρά οι πέτρινες πλάκες του αλωνιού.



Χορός του Άη Γιώργη στο αλώνι του μοναστηριού τη δεκαετία του '60. Ευδιάκριτες είναι οι πέτρινες πλάκες του αλωνιού. 



Παραδοσιακό αλώνισμα σταριού σε πέτρινο αλώνι στην περιοχή Σμουγί. Σταυρούλα και Αθανάσιος Μαριώλας (Μαϊνέρης). Φωτογραφία του 1970. Ἀρχείο Αναστασίου Μαριώλα.


Ντοκουμέντο μιας εποχής τα δυο στιγμιότυπα από φιλμ του 1937 που δείχνουν αλώνισμα με μουλάρια σε πέτρινο αλώνι της Νεστάνης.
















































































Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου