Σάββατο, 23 Απριλίου 2016

ΜΗΤΣΙΟ-ΓΡΑΤΣΟΣ, ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΝΕΡΑΪΔΟ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ





Μητσιο-Γράτσος. Αφιέρωμα στον Νέραϊδο της Νεστάνης
Προλεγόμενα
Τα έθιμα και οι παραδόσεις ενός τόπου δεν είναι τίποτα άλλο από τους ανθρώπους του. Οι άνθρωποι είναι αυτοί που τα διαφυλάττουν, τα κρατάνε στην μνήμη τους, αλλά κυρίως στην καρδιά τους· και τα τελούν ακολουθώντας μια προαιώνια παρόρμηση για γιορτές, ιερουργίες, τελετές, δρώμενα, χορούς, πανηγύρια.
Με τη Νεστανιώτικη βλαστολατρική γιορτή του Άη Γιώργη, ένα έθιμο οι ρίζες του οποίου χάνονται στα βάθη των αιώνων, ασχολήθηκα στο βιβλίο μου Η ιεροτελεστία της άνοιξης, Χορός και Πομπή του Άη-Γιώργη στη Νεστάνη Αρκαδίας (για περισσότερες πληροφορίες κλικ εδώ). Σε ένα έθιμο, όπως τούτη η  ανοιξιάτικη ιεροτελεστία των Νεστανιωτών/τισσων, όπου σύσσωμοι οι κάτοικοι χρόνια τώρα είναι μέτοχοι, δεν είναι εύκολο, και κυρίως σκόπιμο, να ξεχωρίσεις κάποιον. Υπάρχουν όμως, όπως σε κάθε κανόνα, και οι εξαιρέσεις του. Μια τέτοια εξαίρεση αποτελεί και ο Νέραϊδος.
Προσωνύμιο άκρος συμβολικό και ταιριαστό για έναν Αρκάδα και μάλιστα Νεστανιώτη. Δηλαδή για ένα άνθρωπο που μεγάλωσε μέσα στη φύση ως αναπόσπαστο κομμάτι της, παρέα με τους θρύλους και τους μύθους της. Τις νύμφες, της Νεράιδες, τους Σατύρους και τους Σιληνούς, αλλά πάνω απ' όλα τον Πάνα, τον μεγάλο Αρκάδα θεό. Εξάλλου για τον Έλληνα, ο Πάνας είναι ο προστάτης των ποιμένων, των πηγών, των κοπαδιών, των δασών και των βοσκοτόπων. Και ο Νέραϊδος σαν ποιμένας δεν θα μπορούσε παρά να είναι ο πιστός ακόλουθός του -για να μην πούμε η απόλυτη προσωποποίησή του. «Εδώ στην Πελοπόννησο γλυκά τα σήμαντρα χτυπάν, λατρεύουνε τον Διόνυσο, θεός τους όμως είναι ο Πάν», για να θυμηθούμε και τα λόγια ενός άλλου μεγάλου Αρκάδα· του Νίκου Γκάτσου.
Θα προχωρήσουμε λοιπόν σε ένα μικρό αφιέρωμα στον Νέραϊδο, τον άνθρωπο που για πολλά χρόνια υπήρξε η καρδιά και η ψυχή του Άη Γιώργη. Ένας μικρός φόρος τιμής στον άνθρωπο που συνδέθηκε με τούτο το δρώμενο ως άλλος Διόνυσος.



Δημήτριος Αρβανίτης ή Μητσιο-Γράτσος, γνωστός ως Νέραϊδος (1914-2007)
Ο Δημήτριος Αρβανίτης κατά κόσμον Μητσιο-Γράτσος και γνωστός ως Νέραϊδος γεννήθηκε στη Νεστάνη Αρκαδίας το 1914. Οι γονείς του Γεώργιος και Δήμητρα (του Γαβρίλη) ήταν και οι δυο Νεστανιώτες. Ο Νέραϊδος ήταν το τρίτο παιδί της οικογένειας του Γεωργίου Αρβανίτη και είχε άλλα έξι αδέλφια· τον Θεόδωρο που ήταν και ο πρωτοτόκος, τον Νικόλαο, -ακολούθησε ο Νέραιδος- και στη συνέχεια ο Αθανάσιος, η Ελένη και τελευταίος ο Γιάννης. Ο Νέραϊδος μεγάλωσε στη Νεστάνη που δεν εγκατέλειψε ποτέ, ασχολούμενος με την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Για χρόνια διατηρούσε τη στάνη του στις πλαγιές του Αρτεμισίου, συγκεκρημένα στην περιοχή της «Γούρνας» όπου υπάρχει και η ομώνημη πηγή. Παντρεύτηκε την Γεωργία, αλλά δεν απέχτησε απογόνους. Να αναφέρουμε εδώ ότι η γυναίκα του, ήταν χωρίς αμφιβολία, η καλύτερη μοδίστρα στη Νεστάνη. Ακόμα και σήμερα οι πουκαμίσες, οι μπόλκες (πόλκες) και ό,τι άλλο έχει ραφτεί από τα χέρια της· ξεχωρίζει.
Ο Νέραϊδος γνήσιο τέκνο της αρκαδικής φύσης δεν θα μπορούσε παρά να περάσει τη ζωή του ανάμεσά της. Αγέρωχος, ευθυτενής, με συντροφιά πάντα την γκλίτσα του, περιφερόταν σε βουνά και πλαγιές, στον κάμπο και στο χωριό προκειμένου να φέρει σε πέρας τις εργασίες τής κάθε μέρας.
Στο έθιμο του Άη Γιώργη συμμετείχε από μικρό παιδί. Αργότερα, ως κορυφαίος των βλαστοφόρων χορευτών, «έφερε» πολλούς Αηγ Γιώργηδες, όπως χαρακτηριστικά λένε οι Νεστανιώτες. Φορώντας την πλήρη παραδοσιακή στολή του χωριού -και πράγματι υπήρξε από τους τελευταίους που φόρεσαν όλα τα εξαρτήματα της στολής και μετείχαν στο έθιμο. Οι Νεστανιώτες σήμερα, ως γνωστόν, φορούν την πουκαμίσα πάνω από τα καθημερινά τους ρούχα και δεν φέρουν όλη την παραδοσιακή φορεσιά.
Δεν στόλιζε με σέλινα την γκλίτσα του, και αυτό αποτελεί κατ’ εμέ ένα κομμάτι που πρέπει να αναλυθεί και να δοθεί μια κάποια ερμηνεία. Ως κορυφαίος της πομπής υπήρξε εξαιρετικός. Πάντα εύχαρις, με τα αστεία του, της χορευτικές κινήσεις του, εμπλούτιζε το δρώμενο με μια εξαιρετική θεατρικότητα. Τα τελευταία χρόνια φορούσε και αυτός την παραδοσιακή πουκαμίσα των Νεστανιωτών πάνω από τα ρούχα. Απαραίτητο εξάρτημα η τσότρα του, που την έφερε στον ώμο, πάντα γεμάτη με το δώρο του Διόνυσου. Το κρασί!
Ο Νέραϊδος δεν έλειψε από καμιά γιορτή και πανηγύρι του χωριού. Δεν ξέρω πόσοι τον είχαν ακούσει να τραγουδάει. Προσωπικά είχα αυτήν την τύχη. Τραγουδούσε υπέροχα, συνήθως τραγούδια γεμάτα παράπονο για τη ζωή που φεύγει τόσο γρήγορα.
Ο Νέραϊδος έφυγε από τούτο τον κόσμο μια μέρα του Ιούλη του 2010. Τα τελευταία του χρόνια τα πέρασε σε οίκο ευγηρίας στην Τρίπολη. Οι συγχωριανοί του φρόντισαν γι’ αυτόν έτσι ώστε με μια σεμνή τελετή η γη της Νεστάνης που τόσο αγάπησε και που για χρόνια με μόχθο καλλιέργησε, να τον δεχθεί στην στοργική αγκαλιά της.
Θα ολοκληρώσω το αφιέρωμα αυτό με την τελευταία εικόνα που έχω από τον Νέραϊδο. Ήταν ο Άη Γιώργης του 2001 όταν πλησιάζοντας η πομπή στο χωριό, ο Νέραϊδος, γέρος πια και ανήμπορος μας περίμενε καθισμένος σε μια καρέκλα στο δεξιό άκρο του περιβόλου της εκκλησίας. Όταν τον είδαμε, η πομπή σταμάτησε μπρος του, κάναμε κύκλο και τραγουδούσαμε γύρω του. Βούρκωσε και από το κλάμα δεν μπορούσε ούτε να μας μιλήσει. Κουνούσε το χέρι και μας χαιρετούσε καθώς τα δάκρυα κυλούσαν στο πρόσωπό του. Η πομπή συνέχισε και κατέβηκε τα σκαλιά της εκκλησίας για να στήσει χορό στο χοροστάσι Αλώνι του Παπαγιάννη. Ο Νέραïδος μάς κοιτούσε από τον περίβολο της εκκλησίας, αλλά όλοι εμείς ξέραμε ότι ουσιαστικά χόρευε και αυτός μαζί μας. Και θα χορεύει για πάντα.
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΩΝΗΣ, Νεστάνη, 4 Απρίλη 2016


© κειμένου-φωτογραφιων: Παναγιώτης Καρώνης 2017, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, ή αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική η κατά παράφραση ή διασκευή και απόδοση του περιεχομένου του παρόντος άρθρου με οποιοδήποτε τρόπο, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τον συγγραφέα του.
Το φωτογραφικό υλικό του αφιερώματος στον Νέραϊδο έχει αντληθεί από το προσωπικό μου αρχείο.















 

















Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου