Πέμπτη 27 Αυγούστου 2020

ΙΩΣΗΦ ΑΝΔΡΟΥΣΗΣ (Ἰωάννης Καρώνης τοῦ Νικολάου), 1770-1844

 

 

Φωτογραφία ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Ἰεζεκὴλ  Βελανιδιώτης, Ἰωσήφ ὁ Ἀνδρούσης, Ἀθῆναι 1906.



Ἰωφὴφ Ἀνδρούσης [Ἰωάννης Καρώνης τοῦ Νικολάου] - Ἀφιέρωμα

(τοῦ Παναγιώτη Καρώνη)

Ἡ Ἑλλάς, ἥτις ἐκπηδᾶ ἀπὸ τὸ χάος τῶν αἰώνων εἰς τὴν ἀρχαίαν της λαμπρότητα, καταγίνεται εἰς ἀνέγερσιν σχολείων διὰ νὰ ἁναστήσῃ τοὺς Πλάτωνας καὶ Λυκούργους, καὶ στοχάζομαι ἐντεῦθεν πρέπει ν᾿ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν περιποίησιν τῶν διδασκάλων. Διὰ νὰ δώσῃ ψυχὴν εἰς τοὺς ἰδίους νὰ ἐπιμελῶνται καὶ παράδειγμα καὶ ἄμιλλαν στοὺς νέους, διὰ νὰ μὴν ἀπαυδῶσι βλέποντες τοὺς ἰδίους των διδασκάλους δυστυχεῖς καὶ ἀδικουμένους.

Ἰωφὴφ Ἀνδρούσης

Προλεγόμενα

Μὲ τοῦτον τὸν σπουδαῖο ἄνθρωπο μᾶς συνδέουν ἐκτὸς ἀπὸ δεσμοὶ πατριωτικοὶ καὶ δεσμοὶ αἵματος ἀφοῦ ὑπῆρξε πρόγονός μας. Τὸ πραγματικό του ὄνομα ἦταν Ἰωάννης Καρώνης,1 και ἦταν γιὸς τοῦ Νεστανιώτη Νικολάου Καρώνη καὶ τῆς Νεστανιώτισσας Παναγούλας Καρώνη γεννημένος στὴ Νεστάνη Ἀρκαδίας ποὺ τότε ἔφερε ἀκόμα τὸ μεσαιωνικὸ ὄνομα Τσιπιανά. Νὰ προσθέσουμε πὼς ἀπὸ τὴν ἔρευνά μας διαπιστώνουμε πὼς τὸ ἐπώνυμο Καρώνης ὑπάρχει στὴ Νεστάνη πρὶν ἀπὸ τὸ 1536 μ.Χ. ἀφοῦ τὸ συναντᾶμε σὲ πληθώρα ἐγγράφων.

Καὶ χρέος προσωπικὸ λοιπὸν ἡ ἐνασχόλησή μας μὲ τοῦτον τὸν πρόγονό μας ποὺ τυχαίνει νὰ εἶναι καὶ ἕνας σπουδαῖος Ἀγωνιστὴς ἀλλὰ καὶ Ἀνθρωπιστής· μιὰ κορυφαία ἱεραρχικὴ μορφὴ τῆς Ἐθνικῆς παλιγγενεσίας καὶ μιὰ ἀπὸ τὶς εὐγενέστερες καὶ μαρτυρικὲς προσωπικότητες. Ἕνας ἀγωνιστὴς ποὺ μὲ τὶς ἴδιες τὶς πράξεις του ἔδωσε τὸ παρὸν στὸν Ἀγώνα τοῦ 1821 ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν πένα του καὶ τὶς διοικητικές του ἱκανότητες βοήθησε τὸ νεογέννητο κράτος.

Γιὰ τὸ ἀφιέρωμά μας ἀντλήσαμε στοιχεῖα κυρίως ἀπὸ τὸν τόμο τοῦ Ἀθανασίου Φιλ. Παπαγιάννη Μαντινειακὰ μοναστήρια – Ἡ συμβολή τους στὸν Ἀπελευθερωτικὸ Ἀγώνα τοῦ 1821 καὶ ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλες πηγὲς τὶς ὁποῖες, ὁ ἀναγνώστης ποὺ θέλει νὰ μελετήσει διεξοδικότερα τὸ θέμα, μπορεῖ νὰ δεῖ στὴν ἀναλυτικὴ βιβλιογραφία ποὺ παραθέτουμε στὸ τέλος τοῦ ἀφιερώματός μας.

Ἀλλὰ ἂς ξεκινήσουμε νὰ σκιτσάρουμε σιγὰ-σιγὰ τὸ πορτρέτο τούτου τοῦ σπουδαίου Νεστανιώτη.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΩΝΗΣ

Νεστάνη, Αὔγουστος τοῦ 2020




Ἰωφὴφ Ἀνδρούσης (Ἰωάννης Καρώνης τοῦ Νικολάου)

Ἡ γέννηση τοῦ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης διχάζει2 τοὺς βιογράφους του ἀφοῦ ἄλλοι ὑποστηρίζουν πὼς γενήθηκε στὴν Τριπολιτσὰ τὸ 1770, καὶ ἄλλοι στὴ Νεστάνη ποὺ τότε ἔφερε τὴ μεσαιωνική της ὀνομάσία Τσιπιανά. Γεγονὸς ἀναμφισβήτητο εἶναι πὼς τὸ πραγματικὸ του ὄνομα ἦταν Ἰωάννης Καρώνης.3 Ὁ πατέρας του Νικόλαος Καρώνης ἦταν Νεστανιώτης καθὼς καὶ ἡ μητέρα του ποὺ ὀνομαζόταν Παναγούλα. Ὅταν ἔγινε ἐπίσκοπος Ἀνδρούσας ὁ Ἰωάννης πῆρε τὸ ὄνομα Ἰωσὴφ καὶ γιὰ ἐπώνυμο, τόσο αὐτὸς ὅσο καὶ τὰ ἀδέλφια του, πῆραν τὸ Νικολάου, (ὡς γιοὶ Νικολάου) ἀντὶ τοῦ μέχρι τότε Καρώνης.

Ὁ μικρὸς Ἰωσὴφ σπούδασε στὴν περιώνυμη καὶ φημισμένη σχολὴ τῆς Δημητσάνας γιὰ ἐννέα χρόνια. Ὑπῆρξε ἕνας ἐξαιρετικὸς μαθητὴς καὶ πολὺ ἀπέδωσε στὶς σπουδές του, καὶ πραγματικὰ τὸ ὁμηρικὸ «αἰὲν ἀριστεύειν καὶ υπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»,4 ἔβρησκε στόν μαθητὴ Ἰωάννη Καρώνη τὴν ἀπόλυτη ἐφαρμογή του.

Μὲ τὸ πέρας τῆς ἀποφοίτησής του δίδαξε στὸ σχολεῖο ποὺ ἱδρύθηκε κοντὰ στοὺς ταξιάρχες τῆς Τριπολιτσᾶς καὶ ἐν συνεχείᾳ στὰ Δολιανά. Τὸ 1792 πῆγε στὴ μονὴ Γοργοεπηκόου «στὴν ὁποία ”κείρεται” μοναχὸς καὶ λαμβάνει τὸ ὄνομα Ἰωσήφ». Ἐν συνεχείᾳ χειροτονήθηκε διάκος ἀπὸ τὸ μητροπολίτη Ἀμυκλῶν Νικηφόρο Κουγιᾶ καὶ ἐγκαταστάθηκε στὴν Τριπολιτσά. Τὸ 1806 ἐπιλέχθηκε ἐπίσκοπος Ἀνδρούσας Μεσσηνίας καὶ στὴ συνέχεια ἔλαβε ἐντολὴ «Συνοδικοῖς γράμμασι» καὶ «Φερμανίοις τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους», νὰ περιοδεύσει τὴν Πελοπόννησο καὶ νὰ διδάξει τὸ λαό. Γιὰ τὴν ἐπιτυχία σὲ αὐτή του τὴν ἀποστολὴ «Περιεβλήθῃ» μὲ πολλὰ ἀξιώματα ἀπὸ τὸ Οἰκουμενικὸ Πατριαρχεῖο.

Ὅμως ἡ σημαντικὴ προσφορὰ τοῦ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης ἔγκειται στὴ βοήθειά του στὸν Ἐθνικοαπελευθερωτικὸ Ἀγώνα τῶν Ἑλλήνων ἐναντίων τοῦ Τούρκου κατακτητῆ ποὺ ἄρχισε τὸ 1821. Ἔτσι ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσας κατηχήθηκε στὴν Φιλικὴ Ἑταιρεία τὸ 1820 ἀπὸ τὸν ἀδελφό του ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ἰατρὸ τῆς Καλαμάτας Κορνίλιο. Ἐξελίχθη δὲ στὸν σπουδαιότερο παράγοντα τῆς διαδόσεως τῶν σκοπῶν τῆς Ἑταιρείας καὶ στὸν ἐπισημότερο κατηχητῆ της. Συγκεκριμένα, προσέλκυσε μὲ τὴν ἐπιβλήτικότητά του νέους καὶ πολλοὺς προσήλυτους, ἔτσι ποὺ ἡ Ἑταιρεία διαδόθηκε σὲ ὅλη τὴν Πελοπόννησο καὶ ἄρχισαν οἱ προετοιμασίες. Ἀναδείχτηκε βέβαια ὡς ὁ κυκξριότερος παράγοντας καὶ ἐκπρόσωπος τῆς Ἑταιρείας στὴν Μεσσηνία.

Ἡ κεντρικὴ Τούρκικη διοίκηση πληροφορούμενη τὶς κινήσεις των Ἑλλήνων ἄρχισε νὰ ἀνησυχεῖ. Τὸν Φεβρουάριο τοῦ 1821 ὁ Καϊμακτάρης τῆς Ντροπολιτσᾶς Σαλήμ, ἔστειλε διερμηνέα του στὸν περιοδεύοντα μητροπολίτη Τριπολιτσᾶς Δανιὴλ μὲ μήνυμα ποὺ τοῦ γνωστοποιοῦσε ὅτι εἶναι άναγαῖο νὰ προσκληθοῦν ὅλοι οἱ Προεστῶτες τῆς Πελοποννήσου στὴν Τριπολιτσά. Φίλοι καὶ γνωστοί, ὑποψιαζόμενοι τὶς προθέσεις τῶν Τούρκων, παρακινοῦσαν τὸν Ἰωσὴφ νὰ μὴν πάει, ἀλλὰ ἐκεῖνος ὑποστήρισε πώς: «ἂς τρέξωμεν ἡμεῖς νὰ κλείσωμεν τὸ ὄμματα τῶν ὀθωμανῶν, ἕως οὗ ἐνδυναμώσωσι στρατιωτικῶς οἱ ἡμέτεροι ἂν δὲ καὶ μᾶς θανατώσωσι, γενηθήτῳ τὸ θέλημα τοῦ Κυρίου, θανατούμεθα ὀλίγοι καὶ τὸ ἔθνος σώζεται». Τελικὰ συγκεντρώθηκαν στὴν Τριπολιτσὰ 9 ἀρχιερεῖς μὲ τοὺς Ἀρχιδιακόνους καθὼς καὶ οἱ προστῶτες καὶ οἱ προύχοντες τοῦ Μοριᾶ. Μεταξὺ αὐτῶν καὶ ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης. Ὅλοι τους συνελήθησαν καὶ κρατήθηκαν ὡς ὅμηροι στὸ Σεράγιον.

Ὁ Ἀνδρούσης θὰ παραμείνει ὅμηρος γιὰ ἑπτὰ μῆνες καὶ ὑπέστη «τὰ πάνδεινα κατὰ τὴν ἑπτάμηνον φυλάκισίν του εἰς τὸ Σεράγιον». Ἀπὸ τὶς κακουχίες, τὰ βασανιστήρια καὶ τὴν ἀσιτία πέθαναν 5 μητροπολίτες κι ἐπέζησαν οἱ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης, ὁ Κορίνθου Κύριλλος καὶ ὁ Άμυκλῶν Δανιήλ. Ὁ Σ. Τρικούπης ἀναφερόμενος στὶς συνθῆκες κράτησής τους γράφει:

Σκοτεινὸν καὶ ζοφῶδες ὑπόγειον ἐχρησίμευεν ὡς φυλακὴ τῶν ἀρχόντων τοῦ Μορέως. Περιθέντες αὐτοῖς ἁλύσεις εἰς τὰς χεῖρας καὶ σιδήρους περιαυχενίους κρίκους περὶ τὸν τράχηλον βάρους 300 ὀκάδων. Ἰλιγγιᾷ ὁ ἀναγιγνώσκων τὰς βασάνους καὶ τὰ μαρτύρια ἃ ὑπέστησαν οἱ Πρωταθληταὶ αὐτοὶ τῆς Ἐθνικῆς παλιγγενεσίας. Ἐπὶ πενταμήνου ἐν ταῖς ἀνηλίοις εἰρκταῖς παρέμενον ἁλυσόδετοι καὶ ἐν ἀκινησίᾳ ἐκ τοῦ βάρους τῶν δεσμῶν πάντες κατὰ γραμμὴν δεδεμένοι ἐντὸς μικροῦ δωματίου, μὴ δυνάμενοι οὐδὲ τὰς φυσικὰς αὐτῶν χρείας νὰ ἐκπληρώσουσιν.5

Ὅταν ἀφέθη ἐλεύθερος ἔλαβε ἐνεργὸ μέρος εἰς τὸν Ἀγώνα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Στὶς 27 Δεκεμβρίου τοῦ 1821 ἐξελέγη ἀπὸ τὴν Α᾿ Ἐθνοσυνέλευση τῆς Ἐπιδαύρου, γιὰ τὶς διοικητικὲς του ἱκανότητες, μέλος τῆς Εἰκοσαμελοῦς Ἐθνικῆς Βουλῆς. Ἀπὸ τὴν ποσωρινὴ διοίκηση τῆς Ἑλλάδος διορίσθηκε Μινίστρος (Ὑπουργὸς) τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων (τῆς Θρησκείας ἢ Λατρείας).6 Τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 1822 διορίσθηκε καὶ Μινίστρος τῆς Δικαιοσύνης (τοῦ Δικαίου)7 καὶ παρέμεινε στὴ θέση αὐτὴ ἕως καὶ τὸ 1825. Ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης ἦταν ὁ πρῶτος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων τῆς ἐπαναστατημένης καὶ ἀργότερα ἐλεύθερης Ἑλλάδας· παρέμεινε δὲ στὴ θέση αὐτὴ ἀναλαμβάνοντας τὸ πραγματικὰ δύσκολο αὐτὸ ἔργο ἀπὸ τὸ 1822 ἕως τὸ 1833. Ἀξίζει νὰ προσθέσουμε πώς, ὅπως ἀναφέρει ὁ ἀδελφός του: δὲν ἔλαβεν εἰς ἀντιμισθίαν οὐδὲ λεπτόν, πληρώνων τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων του ἀπὸ τὴν πτωχὴν περιουσίαν ἐμοῦ τοῦ αὐταδέλφου του.8

Ἀνέλαβε ἀνώτατος Ἐκκλησιαστικὸς Ἀρχηγὸς τῆς Ἐπανάστατημένης Ἑλλάδας, ὅταν τὰ πράγματα βρίσκονταν σὲ ἀναταραχὴ καὶ καμιὰ τάξη καὶ ὀργάνωση δὲν ὑπῆρχε. Ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης στὶς 5 Ἀπριλίου τοῦ 1822 διακήρυξε τὴ χορηγία τῶν ἀργυρῶν καὶ χρυσῶν σκευῶν τῶν μονῶν καὶ τῶν ἐκκλησιῶν γιὰ τὸν Ἀγώνα9 καὶ διετέλεσε μέλος τῆς Ἐπιοτροπῆς «εἰς ἀνάκρισιν τοῦ Ὀργανικοῦ καὶ τῶν καθεστώτων νόμων».

Κατὰ τὴν εἰσβολὴ τοῦ Δράμαλη στὴν Πελοπόννησο, καὶ ἐνῷ ἦταν Ὑπουργὸς ἀπεύθυνε ἀπαράμιλλη παραίνεση πρὸς τοὺς Ἕλληνες «ἵνα ἐν συμπνοία ἀντιμετωπίσουν τὸν ἐχθρό». Ἀγωνίστηκε μάλιστα ἐναντίον τοῦ Ἰμπραὴμ καὶ τῶν ὀρδῶν του ποὺ κατέφθασαν στὰ παράλια τῆς νότιας Πελοποννήσου, ἀφοῦ ἀποσύρθηκε ἀπὸ τὴ διοίκηση. Ὁ Ἰμπραὴμ μετὰ τὴ μάχη στὸ Μανιάκη καὶ τὸ ἡρωικὸ πέσιμο τοῦ Παπαφλέσσα, ζήτησε τὸ κεφάλι τοῦ Ἰωσὴφ προσφέροντας μάλιστα γενναία ἀμοιβή. Ἔτσι ὁ Ἰωσὴφ κατέφυγε στὴ Μονὴ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων τῆς Ἐρμιόνης.

Ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης τραυματίστηκε μάλιστα πολλὲς φορὲς κατὰ τὴν προσπάθεια ἀπόκρουσης τῶν στρατευμάτων τοῦ Ἰμπραήμ. Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Ἐθνοσυνέλευσης τῆς Τροιζήνας ἔλαβε μέρος σὲ αὐτὴν και ἀγωνίσθηκε θαρραλέα προκειμένου νὰ συντάξει τὸν Ἐθνικὸ Ἐκκλησιαστικὸ Κανονισμό. Συνεργάσθηκε ἐπίσης μὲ τὸν Καποδίστρια, ἐκφώνησε μάλιστα καὶ τὸν ἐπικείδιό του, καὶ μεσολάβησε στὴν ἀντιβασιλεία γιὰ τὴ διάσωση τῶν καταδικασμένων ἀγωνιστῶν· τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ τοῦ Πλαπούτα.

Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκδουλεύσεως τὸν κατέταξε στου στρατηγοὺς καὶ τιμήθηκε μὲ τὸ Ἀριστεῖο τοῦ Ἀγώνα καὶ τὸν ἀργυρὸ καὶ χρυσὸ Σταυρὸ τοῦ Ταξιάρχη καὶ Ἀνωτέρου Ταξιάρχη. Τὸ 1839 διετέλεσε μέλος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆ Ἑλλάδος.

Συνέγραψε ἐπίσης «Ἀπομνημονεύματα» τὰ ὁποῖα, ἂν καὶ ἠμιτελῆ, ἐκδόθηκαν μίλις τὸ 1966, ἀφοῦ ἕως τότε ἀγνοούσαμε τὴν ὕπαρξή τους. Σὲ αὐτὰ κάνει ἀναφορὰ μόνο στὴ φυλάκισή του καὶ στὰ πολεμικὰ γεγονότα μέχρι τὴν ἅλωση τῆς Τριπολιτσᾶς, ἀφήνοντας ἀπ᾿ ἔξω τὰ παιδικὰ καὶ ἐφηβικά του χρόνια. Παρ᾿ ὅλ᾿ αὐτὰ τὸ ἀμερόληπτο αὐτὸ κείμενο εἶναι πολύτιμο, καὶ διαβάζοντάς το, σχηματίζουμε σαφὴ ἀντίληψη γιὰ πρόσωπα καὶ πράγματα.

Ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης ἔφυγε ἀπὸ τοῦτον τὸν κόσμο τὴν 13η τοῦ Μαρτίου τοῦ ἔτους 1844 στὸ Νησὶ Μεσσήνη τῆς Μεσσηνίας, σὲ ἡλικία 74 ἐτῶν. Ἡ κηδεία του, ποὺ τελέσθη μὲ μεγάλη λαμπρότητα, ἔγινε δημοσία δαπάνη. Ἐτάφη στὴ δεξιὰ γωνιὰ τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Ἱωάννη Προδρόμου στὴ Μεσσήνη. Τὸ 1912 στὸν προαύλιο χῶρο τοῦ ναοῦ στήθηκε προτομή του φιλοτεχνημένη ἀπὸ τὸν γλύπτη Μιχαὴλ Τόμπρο, ἐνῶ ἡ προτομὴ φέρει ἐπίγραμμα τοῦ Κωστῆ Παλαμᾶ. Οἱ ἐφημερίδες τῶν Ἀθηνῶν Αἰὼν καὶ Ταχύπτερος Φήμη ἀφιέρωσαν στῆλες στὴ φημισμένη προσωπικότητα τοῦ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης. Συγκεκριμένα, ἡ ἐφημερίδα Αἰών, ἔγραφε: Ἀδιαλείπτως θέλει κηρύττει ὅλη ἡ Πελοπόννησος καὶ ὅλη ἡ Ἑλλάς, τὰς ἀρετάς του.10



Σημειώσεις


1. Γιὰ πρώτη φορὰ μετὰ τὸν Ἀγώνα τῆς Ἐθνικῆς παλιγγενεσίας τοῦ 1821, ἐρευνήθηκε καὶ ἀποκαταστάθηκε τὸ πραγματικὸ ὄνομα τοῦ Ἱεράρχη καὶ Ἀγωνιστῆ Ἰωσὴφ Ἀνδροῦσης. Στὴν ἐφημ. Ἀναγένηση τῆς Μεγαλουπόλεως τὸν Ἰούνιο τοῦ 1971, σὲ δημοσίευμα μὲ τίτλο «Ἀνδρούσας Ἰωσὴφ» γιὰ τὰ 150 χρόνια τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως δημοσιεύεται τὸ πραγματικὸ ἐπώνυμό του, Καρώνης, καὶ ὁ τόπος καταγωγῆς του Νεστάνη Ἀρκαδίας (τότε Τσιπιανά). Ἀκολούθησε δεύτερο δημοσίευμα στὸ περ. Ἱστορία Εἰκονογραφημένη (Μάρτης 1972, σσ. 78-79). Εἶχε προηγηθεῖ βέβαια τὸ βιβλίο τοῦ Θάνου Βαγενᾶ Ἱστορικὰ Τσακωνιᾶς καὶ Λεωνιδίου (Βραβεῖο τῆς Άκαδημίας Άθηνῶν 1969) ποὺ ἀποκαταστείνει τὴν ἱστορικὴ ἀλήθεια ἀναφέροντας τὸ πραγματικό του ὄνομα Καρώνης, (σελ. 198, κεφ. «Σχολεῖα καὶ Διδάσκαλοι τῆς Τσακωνιᾶς». Συγκεκρημένα γράφει: τὸν ἱερομόναχο (μετέπειτα Ἐπίσκοπο Ἀνδρούσας ΙΩΣΗΦ ΚΑΡΩΝΗ), ποὺ δίδαξε στὴ Σχολὴ Δολιανῶν.

2. Πλὴν τῆς Γενικῆς Παγκόσμιας Ἐγκυκλοπαιδείας Πάπυρος-Λαροὺς ποὺ λανθασμένα ἀναφέρει πὼς γεννήθηκε στὴ Δημητσάνα ὅλοι οἱ ἄλλη βιογράφοι ἀναφέρουν ὡς τόπο γέννησης τὴ Νεστάνη ἢ τὴν Τρίπολη.

3. Τὸ περιοδικὸ «Ἀλιεύς», ἔκδοση τῆς Μητροπόλεως Μαντινείας καὶ Κυνουρίας (ἀριθ. Φύλλου 46, Μάης 1972), στὸ «Μοναστηριακὸ Συναξάρι», ἀναφέρει
ὅ
τι τὸ πραγματικό του ὄνομα (κατὰ κόσμον) ἦταν Ἰωάννης Καρώνης, κι᾿ ἐκάρη στὴ Μονὴ Γοργοεπηκόπου, σὲ ἡλικία 22 ἐτῶν. Στὸ φύλ. 39 τοῦ Ὀκτωβρίου 1971, σσ. 5-7 ἀναφέρει ἀκόμα ὅτι καταγόταν ἀπὸ γονεῖς Τσιπιανίτες (δηλαδὴ Νεστανιῶτες).

4. Ὁμήρου Ἰλιάς, Ζ 208.

5. Σπυρίδων Τρικούπης, Ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, τόμ. Β᾿σελ. 93.

6. Ἔγγραφο τῆς 15ης Ἰανουαρίου 1822, ἐν Ἐπιδαύρῳ.

7. Ἔγγραφο τῆς 17ης Ἀπριλίου 1822, ἐν Κορίνθῳ.

8. Νικολάου (Καρώνης) Ἰωάννης, «Σχεδίασμα περὶ τοῦ βίου τοῦ Ἀνδρούσης Ἰωσήφ», Ἀπόλλων, περ. μηνιαῖο σύγγραμμα, 1890, ἔτος ΣΤ᾿, τόμ. ΣΤ᾿, σσ. 1054-1060, ἐπιμ. Α. Πετρίδης.

9. Πραγματικά, ὀχτακόσιες ὀκάδες ἀπὸ αὐτὰ συγκεντρώθηκαν ὅπως διαβάζουμε στὰ Ἀρχεῖα τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως, σελ. 157 καὶ 268.

10. Ἐφημ. Αἰών, 14 Ἀπριλίου 1844.


 

 

Φωτογραφία ἀπὸ τὰ άποκαλυπτήρια τῆς προτομῆς τοῦ Ἰωφὴφ Ἀνδρούσης. Ἀνδρούσα 1961. Ἀριστερὰ διακρΊνεται νὰ μιλάει ὁ μητροπολίτης Μεσσηνίας καὶ Ἀνδούσης Χρυσόστομος.



Βιβλιογραφία

Ἀτέσης Β., Ἐπίτομος ἐπισκοπικὴ ἱστορία τῆς Ἑλλάδας Α᾿, Ἀθῆναι 1948, σελ. 262.

Βαγενᾶς Θάνος, Ἱστορικὰ Τσακωνιᾶς καὶ Λεωνιδίου (Βραβεῖο τῆς Άκαδημίας Άθηνῶν 1969), Ἀθήνα 1968.

Βαρδουνιώτης Δημ. Κ., Ἡ καταστροφὴ τοῦ Δράμαλη, Ἐκδόσεις Μορέα, Τρίπολη 1913, σελ. 282.

Βελανιδιώτης Ἰεζεκιήλ, Ἰωσήφ ὁ Ἀνδρούσης: Ὅμηρος δεσμοφόρος ἐν Τριπολιτζᾷ μινίστρος τῆς θρησκείας καὶ τοῦ δικαίου κατὰ τὸν ἀγώνα 1770-1844, ἐν Ἀθῆναις: Π. Δ. Σακελλαρίου, 1906.

Βέη Ν. Ἔκφρασις κώδικος, ἐν Δ.Ι.Ε.Ε. ΣΤ᾿(1901-1906). Σελ. 203.

Ἐγκυλοπαιδικὸ Λεξικὸ Ἡλίου, Ἀθήνα 1954.

Γενικὴ Παγκόσμιος Ἐγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαροῦς.

Γριτσόπουλος Ἀθαν. Τ. Μονὴ Φιλοσόφου, Ἀθῆναι 1960, σσ. 178-181.

Γκριτσόπουλος Τ., Μητροπολίτης Ἀμυκλῶν καὶ Τριπολιτσᾶς Δανιὴλ Παναγιωτόπουλος, Ἀθῆναι 1960, σελ. 20-28 ΙΙΙ.

Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης, «Ἀπομνημονεύματα»: Joseph, biscof von Androusa, Memoirem über seine Cefangnisaft und die anderer Hierarchen und Homotatiren der Peloponnes in Tripolis im jahre 1821, von N. A. Bees (Βέης) Einheleitet von V. P. Panayotopoulos «Byzantini – sch – Neurrie – Chische Jahrbücher» r. XIX (1966) σσ. 409-432 καὶ παλοποννησιακὰ τόμ. Ζ᾿ 1969 – 79 σσ. 434-436 (ὑπὸ Τ. Γκριτσ.)

Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης (Ἰωάννης Νικολάου Καρώνης), Ἡ ἀκολουθία τοῦ νεομάρτυρα Δημητρίου, Α᾿ ἔκδοση, Βενετία 1804· Β᾿ ἔκδοση ἀπὸ τὸν Ν. Παπαδόπουλο, Ἀθῆναι 1846· Γ᾿ ἔκδοση, Τριπολιτζὰ 1888.
Θρησκευτικὴ καὶ Ἠθικὴ Ἐγλυκλοπαίδεια, Ἀθήνα 1965, τόμ. Ζ᾿(7ος) σσ. 132-135.

Κουκουλὲς Φαίδων, Τὰ σχολεῖα τῆς Κυνουρίας «Ἀθηνᾶ», Λθ᾿(1927), σελ. 117.

Μεγάλη Ἑλληνικὴ Ἐγκυκλοπαιδεία, Ἀθήνα 1928.

Μπαμπούνη Χ., «Ὁ Ἀνδρούσης Ἰωσήφ», Μεσσηνιακὰ Χρονικὰ 2008-2009, σελ. 176.

Μπόνης Κων. Κατάλογος Ἐπισκόπων, ἀνατύπωση ἀπὸ τὴ Θεολογία, Ἀθῆναι 1972 σελ. 11 καὶ σσ. 29-31.

Μπουγᾶς Ἰωάννης Π., Ἰωσὴφ Ἐπίσκοπος Μεσσήνης 1770-1844 (ὁ ἀπὸ Ἀνδρούσης): ὁ πρῶτος μινίστρος τῆς Θρησκείας καὶ τοῦ Δικαίου καί πρῶτος Ἐπίσκοπος Μεσσηνίας: συμβολὴ στὴν τοπική ἱστορία τῆς Μεσσηνίας, Ἐκδόσεις Open Line, Ἀθήνα 2011.

Νικολάου (Καρώνης) Ἰωάννης, «Σχεδίασμα περὶ τοῦ βίου τοῦ Ἀνδρούσης Ἰωσήφ», (βιογραφία γραμμένη ἀπὸ τὸν ἀδελφό του), Ἀπόλλων, περ. μηνιαῖο σύγγραμμα, 1890, ἔτος ΣΤ᾿, τόμ. ΣΤ᾿, σσ. 1054-1060, ἐπιμ. Α. Πετρίδης.

Ξενογιάννη Κωνσταντίνου Ν., Ἡ ἵδρυσις τοῦ Ὑπουργείου Θρησκευμάτων καὶ ὁ πρῶτος μινίστρος του (Ἰανουάριος 1822), Ἰδιωτικὴ κδοση, Καλαμάτα, 1991.

Οἰκονόμου Κ. τοῦ ἐξ Οἰκονόμου, Τά σωζόμενα Ἐκκλ. Συγγράμματα Β᾿Ἀθῆναι 1864, σελ. 10.

Παπαγιάννης Ἀθανάσιος Φιλ., «Ἰωσήφ Ἀνδρούσας», Ἀναγγένηση Μεγαλόπολης, ἀριθ. φ. 819, σελ. 1 καὶ σελ. 4, Ἰούνιος 1971.

Παπαγιάννης Ἀθανάσιος Φιλ., «Ἀνδρούσας Ἰωσήφ», Ἀρκαδικὰ Νέα, ἀρ. φ. 1360, 22.10.1972, σσ 1-2.

Παπαγιάννης Ἀθανάσιος Φιλ., Μαντινειακὰ Μοναστήρια – Ἡ συμβολή τους στὸν Ἀπελευθερωτικὸ Ἀγώνα τοῦ 1821 καὶ ὁ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσας, Ἐκδόσεις Ἱστορία καὶ λαογραφία τοῦ Μοριᾶ, Ἀθήνα 1977.

Παπανίκα Μ., σχεδίασμα Κων/λεως, 1967, σελ. 107.

Παπαδόπουλος Χρυσ., Ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος Α᾿, Ἀθῆναι 1920σελ. 23.

Παπαδόπουλος–Βρεττὸς Α. Νεοελληνικὴ φιλολογία Α᾿, Ἀθῆναι 1854, σελ. 147.

Παπαδόπουλος Χρ., Ἐναίσιμα, Ἀθῆναι 1931, σελ. 245.

Πετρεκάκου Δ. Ὁ Κλῆρος εἰς τὴν Πολιτικήν, σελ. 344.

Πολυζωίδη Α. Γενικὴ Ἱστορὶα, τόμ. Δ᾿ σελ. 776.

Σιμόπουλος Θεόφιλος Ν., Μάρτυρες καὶ Ἀγωνισταὶ Ἱεράρχαι τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως 1821-1829, τόμ. Β᾿ σσ. 419-449. «Ὁ Ἐπίσκοπος Ἀνδρούσης Ἰωσήφ, «Σπαρτιατικὸν Ἡμερολόγιον 1907, σσ. 42-74.

Συμπλήρωμα Ἐγκυκλοπαιδικοῦ Λεξικοῦ Μπέκ, Ἀθῆναι 1932, σελ. 384.

Τρικούπης Σπυρίδων, Ἱστορία τῆς Ἐπανάστασης.

Φερέτος Μίμης, «Ἡ παιδεία τῆς Καλαμάτας», Μεσσηνιακὰ Γράμματα, Καλαμάτα 1961, σελ. 7.

Φερέτος Μίμης, «Ὁ Ἀνδρούσης Ἰωσὴφ πρὸς τὸν Ἰωάννην Καποδίστριαν», Μεσσηνιακὰ 1969-70, Ἀθῆναι 1972, σελ.159.

Φερέτος Μίμης, Εἰδήσεις-Σχόλια-Πληροφορίες γιὰ τὴν Ἐκκλησία τῆς Μεσσηνίας, περ. Διδαχή, Φεβρουάριος 1977, σελ. 26.

Χρυσανθόπουλου Φωτίου (Φωτάκου), Βίοι Πελοποννησίων Ἀνδρῶν καὶ ἔξωθι εἰς τὴν Πελοπόννησον ἐθελοντῶν, Ἀθῆναι 1888, σελ. 309.

 

 

Νεότερο πορτρέτο τοῦ Ἰωσὴφ Ἀνδρούσης.



© κειμένου: Παναγιώτης Καρώνης 2020, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

Ἀπαγορεύεται ἡ ἀναδημοσίευση, ἢ ἀναπαραγωγή, ὁλική, μερικὴ ἢ περιληπτικὴ ἢ κατὰ παράφραση ἢ διασκευὴ καὶ ἀπόδοση τοῦ περιεχομένου τοῦ παρόντος ἄρθρου μὲ ὁποιοδήποτε τρόπο, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση μὲ τὸν συγγραφέα του.

 

 


Σάββατο 1 Αυγούστου 2020

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΨΕΩΣ ΤΟΥ ΓΟΥΛΑ ΣΤΗ ΝΕΣΤΑΝΗ ΑΡΚΑΔΙΑΣ





Ἄποψη τῶν ἐριπείων τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως στὸν Γουλᾶ σὲ φωτογραφία τοῦ 1911. (Ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Κολωνίας).



Ἡ ἐκκλησία τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ - Ἀφιέρωμα

(τοῦ Παναγιώτη Καρώνη)


Ἀντὶ προλόγου

Λίγοι σήμερα γνωρίζουν γιὰ τὴν βυζαντινὴ ἐκκλησία τῆς Ἀναλύψεως ποὺ βρίσκεται στοὺς πρόποδες τοῦ βράχου τοῦ Γουλᾶ. Ἀκόμα λιγότεροι τὴν ἔχουν ἐπισκεφθεῖ προκειμένου νὰ θαυμάσουν τὶς λίγες βυζαντικὲς τοιχογραφίες-βραχογραφίες ποὺ σὲ πείσμα τοῦ χρόνου, ἀκόμα καὶ σήμερα, διατηροῦνται ἐντὸς τοῦ φυσικοῦ κοιλώματος στὸ ὁποῖο ἦταν χτισμένη.

 Τόσο ἡ πολιτεία, ὅσο καὶ ἡ Ἐφορεία Βυζαντινῶν Ἀρχαιοτήτων, καὶ γενικὰ ὅλοι οἱ ἀρμόδιοι φορεῖς, ἔχουν ἐπιδείξει πλήρη ἀναλγησία γύρω ἀπὸ τὴ διάσωση καὶ συντήρησή τους, ἀλλὰ καὶ ἐλάχιστοι ἔχουν ἀσχοληθεῖ μαζί τους. Δὲν βαυκαλιζόμαστε πὼς καλύπτουμε κάποιο κενό· παρουσιάζουμε ἀπλῶς ἕνα μικρὸ ἀφιέρωμα στὴν ἐκκλησία τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ, ποὺ κάποτε ἀποτελοῦσε ἕναν ἀπὸ τοὺς ναοὺς1 τῶν βυζαντινῶν Τσιπιανῶν, κάνοντας μιὰ μικρὴ ἀναφορὰ στὴν ἱστορία της καὶ στὶς σωζόμενες ἁγιογραφίες της.




Τὸ ἱστορικὸ πλαίσιο

Ἡ Δ᾿ Σταυροφορία (1201-1204) ἀποτελεῖ ἕνα περίπλοκο φαινόμενο ἀφοῦ ἡ ὅλη ἀποστολὴ παρέκλινε ἀπὸ τοὺς ἀρχικούς της στόχους, ποὺ ἦταν ἡ κατάληψη τῆς Ἱερουσαλῆμ μέσω μιᾶς εἰσβολῆς στὴν Αἴγυπτο καὶ τὴν Ἀλεξάνδρεια, καὶ τελικὰ οἱ σταυροφόροι κατάλαβαν τὴν Κωνσταντινούπολη, καταλύοντας τὴν Βυζαντινὴ αὐτοκρατορία καὶ ἱδρύοντας ἔτσι τὴ Λατινική.

Μὲ τὴν εἰσβολὴ τοῦ φράγκικου στοιχείου στοὺς βυζαντινιοὺς χώρους τὸ κράτος ἀποσυντέθηκε καὶ τὰ καλλιτεχνικὰ κέντρα μετατοπίστηκαν. Μὲ τὴν ἐπανάκτηση τὸ 1261 τῆς Κωνσταντνιούπολης ἀπὸ τοὺς Βυζαντινοὺς ἐπανέρχεται στὴν πρωτεύουσα, ποὺ κυβερνοῦν οἱ Παλαιολόγοι (Παλαιολόγεια ἐποχὴ 1204-1453), καὶ ἀνθεῖ καὶ πάλι ἡ καλλιτεχνικὴ ζωή.

Στὸν Μυστρὰ ἐμφανίζεται ὁ τύπος τοῦ σύνθετου ναοῦ, τῆς τρίκλιτης βασιλικῆς στὸ ἰσόγειο καὶ τοῦ σταυροειδοῦς ἐγγεγραμμένου ναοῦ στὸ ἀνώγειο. Τέλος, ἐμφανίζεται ὁ σταυροπίστεγος ναός, δηλαδὴ ἡ μονόκλιτη, ἢ τρίκλιτη βασιλικὴ ποὺ εἶναι σκεπασμένη μὲ καμάρα ποὺ διακόπτεται ἀπὸ ἄλλη, ψηλότερη καμάρα.

Ἀξιοσημείωτη εἶναι βέβαια ἡ οἰκοδομικὴ δραστηριότητα τῆς ἐποχῆς αὐτῆς, κατὰ τὴν ὁποία ἱδρύθηκαν ἀρκετὲς πόλεις ὅπως ὁ Μυστράς, τὸ Νίκλι, τὰ Τσιπιανά, (ἢ Κηπιανά- Cepiana), τὸ Μουχλί, (Mucli), ἡ Ἄρτα, τὸ Γεράκι κ.ἄ




Κάτοψη τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ τῆς Νεστάνης ἀπὸ τὸν Ν. Μουτσόπουλο.


Ὁ ναὸς τῆς Ἀναλύψεως στοὺς πρόποδες τοῦ Γουλᾶ

Στό κοίλωμα ποὺ βρίσκεται στοὺς νοτιο-δυτικοὺς πρόποδες τοῦ βράχου τοῦ Γουλᾶ, στὰ ἐπείπια τῶν Τσιπιανῶν, μισὴ ὥρα ἀνηφορικὸ δρόμο πάνω ἀπὸ τὸ μοναστήρι τῆς Γοργοεπηκόου, διασώζωνται τὰ ἐπείπια τοῦ βυζαντινοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως. Πιθανόν, κατὰ τὴν βυζαντινὴ ἐποχὴ νὰ ὑπῆρχαν διαμορφωμένα σκαλοπάτια, προκειμένου νὰ ἀνεβαίνουν· σκαλοπάτια ποὺ σήμερα δὲν σώζονται. Τὴν περίοδο αὐτὴ βέβαια ἡ κεντρικὴ ἐνοριακὴ ἐκκλησία τῶν Τσιπιανῶν ἦταν ἡ Γορεοεπήκοος.2

Τὰ μοναδικὰ λείψανα τῶν τοιχογραφιῶν τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως ποὺ σώζονται σήμερα εἶναι πολὺ ἀξιόλογα, ἂν καὶ τὸ ἐπίχρισμα ἔχει πέσει σὲ πολλὰ σημεῖα ἀφήνοντας σπαράγματά τους πάνω στὸν βράχο. Δὲν εἶναι ὅμως ὴ φυσικὴ καταστροφὴ ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνθρώπινη ποὺ ἔχει ἐπιβαρύνει τὶς ἁγιογραφίες, ἀφοῦ ἡ μανία πολλῶν ἐπισκεπτῶν νὰ χαράζουν τὰ ὀνόματά τους πάνω στὶς ἁγιογραφίες εἶναι ὀρατὴ μὲ καταστρεπτικότατα ἀποτελέσματα. Ἐνδεικτικά, ἀξίζει νὰ άναφέρουμε, πὼς παρατηρεῖ κανεὶς χαραγμένες πολὺ παλιὲς χρονολογίες, ὅπως, «1649 Αὐγούστου», «1689», «1691», «1769 12 Νοεμβρίου». Τὴν κυρία καταστροφὴ στὸν ναὸ ἔφεραν, βέβαια, οἱ ὀρδὲς τῶν Τούρκων τοῦ Ἰμπραὴμ ποὺ «ἔκαψε τὸ χωρίον Τσιπανὰ καὶ τὸ ἐκεῖθε μοναστήριον»,3 στὶς δὲ τοιχογραφίες τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως, μήν μπορώντας νὰ τὶς γκρεμίσουν, μιὰ καὶ εἶναι πάνω σὲ βράχο, «ἔβγαλαν» τὰ μάτια. Στὰ ἐπείπια διακρίνει κανεὶς καὶ ξυλοδεσμοὺς ἀπὸ κέδρο στὸν τοῖχο ὑποστίρηξης τῆς ΝΔ πλευρᾶς, κάτι ποὺ ἔχει διασωθεῖ καὶ σὲ πολλὰ παλιὰ σπίτια τῆς Νεστάνης· ἔτσι ἀκόμα καὶ σήμερα μπορεῖ νὰ διακρίνει κανεὶς τὶς ξυλοδεσιές τους ἀπὸ κέδρο.

Στὸ κοίλωμα τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως, κάτω ἀπὸ τὶς τοιχογραφίες, διασώζεται καὶ ἕνα κιονόκρανο τῶν ὕστερων ρωμαϊκῶν χρόνων· ἀρχαῖα εὑρήματα ποὺ ὑπάρχουν καὶ στὴ μονὴ Γοργοεπηκόου.




Ἡ τοιχογραφία τῆς Πλατυτέρας τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ.


Οἱ τοιχογραφίες τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ

Οἱ τοιχογραφίες τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ, ποὺ σημειωτέων, ἔχουν γίνει μὲ τὴν τεχνικὴ τοῦ φρέσκο (affresco), δηλαδὴ τῆς νωπογραφίας, ἰδιαίτερα τῆς «Πλατυτέρας», δείχνουν νὰ μιμοῦνται βυζαντινὸ τύπο, ὅπως καὶ οἱ μεταβυζαντινὲς τοιχογραφίες τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

Τὸν ναὸ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ μελέτησε ἀρχιτεκτονικὰ ὁ καθηγητὴς Ν. Μουτσόπουλος·4 στὴ μελέτη του δέ, παραθέτει καὶ καὶ πολλὲς φωτογραφίες –ὅπως καὶ τῆς μονῆς τῆς Γοργοεπηκόου– κάνοντας ἀναφορα καὶ στὴ μεγάλη ἀρχιτεκτονικὴ ἀξία τοῦ μνημείου.

Συγκεκριμένα, ἀναφέρει:

Τὰ μοναδικὰ λείψανα ἐφ᾿ ὑγροῖς τοιχογραφίσεως διατηροῦνται εἰς τὴν κόγχην τῆς ἀψίδος τοῦ ἱεροῦ, λίαν ἀξιόλογα, πλὴν δυστυχῶς κατεστραμένα λόῳ πτώσεως τοῦ ἐπιχρήσματος, κακοποιηθέντα μεταγενεστέρως ἐκ τῆς γνωστῆς μανίας τῶν εὐλαβικῶν προσκυνητῶν πρὸς ἀποθανάτισιν τοῦ ὀνόματός τους ἐπὶ τῶν μνημείων. Αἱ τοιχογραφίαι ἔχουν ἱστορηθῇ ἐπὶ ὑποστρώματος ἠχυρουμένου ἀσβεστοκονιάματος πάχους 0,006 – 0,008. Τὸ ὅλον ὕψος τῆς κόγχης ἥτις ἔχει ἱστοριθῇ κατὰ ζώνας, εἶναι 2,80. Ἡ κατωτέρα ζώνη ἔχει ὕψος 0,905, ἡ μεσαία 1,49 ἡ δὲ ἀνωτέρα 0,41 καταλαμβάνουσα ὅλο τὸ πλάτος τοῦ τεταρτοσφαιρίου. Τὸ περιθώριον τῆς κόγχης καὶ αἱ ζῶναι διαχωρίζονται δι᾿ ἐρυθρᾶς ταινίας πλάτους 0,038 ἑκατέρωθεν τῆς ὁποίας ὑπάρχει λευκὸν περιθώριον πλάτους 0,004.5

Περιγράφοντας τὴν Πλατυτέρα τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ, ἀναφέρει:

Ἡ Πλατυτέρα ἐπὶ τοῦ τεταρτοσφαιρίου ἐνδεδυμένη πορφυροῦν μαφόριον, εἰκονίζεται καθημένη ἐπὶ μεγάλου θρόνου φέρουσα εἰς τὴν ἀγκάλην της τὸν εὐλογοῦντα Χριστόν.6

Περιγράφοντας τὶς ὑπόλοιπες σωζόμενες τοιχογραφίες τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ, ἀναφέρει:

Ὁ ἀρχάγγελος κύπτει προτείνων τὰς χείρας κακαλυμένας ἀπὸ τὸ πλατὺ ἱμάτιον ἔχων τὴν μίαν πτέρυγα ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν ἄλλην ἐγγίζουσαν τὸ ἔδαφος. Πραρὰ τοὺς πόδας του καὶ μέχρι τοῦ θρόνου ἐπὶ τοῦ Πρασίνου ἐδάφους διακρίνεται τμῆμα ἐπιγραφῆς : CΕ ΠΡΟCΚΗΝΟΥΜΕΝ».

Τὸ ὡραῖον, πλῆρες ἐκφράσεως, ὑψηλῆς γαλήνης, πρόσωπον τῆς Θεοτόκου, μὲ τὰ λεπτὰ κανονικὰ χαρακτηριστικὰ εἶναι εἰργασμένον μὲ μεγάλην ἐπιμέλειαν καὶ ἀκριβὲς σχέδιον. Εἰς τὸν γενικὸς τόνον ὤχρας σμαραδόχρους, πράσινη σκιὰ καὶ φωτειναὶ ψιμιθίαι, δίδουν λεπτὴν πλαστικότητα εἰς τὸ πρόσωπον. Μὲ ὁμοίαν λεπτότητα ἀποδίδεται καὶ τὸ παιδικὸν πρόσωπον τοῦ Χριστοῦ.

Τὸν ἀρχάγγελον διακρίνει πλήρης χάριτος καὶ εὐστροφίας κίνησις. Εἰς τὸ ἐλαφρὸν πολύπτυχον ἔνδυμα ἀρχιτεκτονικὸς φωτισμὸς διαγράφων, τὰς ρυθμικὰς γραμμὰς τῶν πτυχώσεων προσδίδει εἰς αὐτὸ ἀέρινον διαφάνειαν. Τὴν μικρὰν χαρίεσσαν κεφαλὴν μὲ τὸ ἐκφραστικὸν πρόσωπον εἰργασμένην μὲ τὰ αὐτὰ χρώματα ὡμῆς καὶ ἐψημμένης ὄμπρας καὶ σμαραγδίνης σκιᾶς, διακρίνει ἐλεύθερία ἐκτελέσεως καὶ ζῶσα φυσικότης. Τὴν διακοσμητικότητα τῶν πτερύγων τονίζουν οἱ χρωματισμοί: ζωηροὶ φωτεινοὶ τόνοι ἐπὶ ὑποστρώματος ὄμπρας ἐναλάσσονται μὲ τοὺς ζωηροὺς τόνους εἰς τὰς πορφύρας.7

Τὸ βυζαντινὸ αὐτὸ μνημεῖο ἔχει σήμερα ἐγκαταληθῇ καὶ κινδυνεύει ἄμεσα, ἀφοῦ ἡ ὑγρασία τοῦ βράχου καὶ οἱ σταγόνες ποὺ μὲ κάθε βροχὴ σταλάζουν πάνω στὶς σωζόμενες τοιχογραφίες του καταστρέφει καὶ ἕνα μέρος ἀπὸ αὐτές.

Τὸ παρὸν μοναδικὸ δημιούργημα τῆς Παλαιολόγειας Ἀναγέννησης σὲ λίγα χρόνια θὰ ἔχει ἐξαφανησθεῖ ἂν οἱ ἁρμόδιοι φορεῖς δὲν φροντίσουν γιὰ τὴ συντήρηση καὶ διάσωσή του.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΩΝΗΣ

Πάτρα-Νεστάνη, Ίούλιος 2020



Σημειώσεις



1. Στὰ βυζαντικὰ Τσιπιανὰ ὑπῆρχαν 15 ἐκκλησίες τὰ ἐπείπια μερικῶν ἀπὸ αὐτὲς μπορεῖ ἀκόμα καὶ σήμερα νὰ διακρίνει κανείς. Ἀξιολογότερες ἦταν ἡ Ἀνάλυψη, καὶ ἡ Γοργοεπήκοος ποὺ ἦταν καὶ ἡ ἐνοριακή τότε.

2. ὅπως ἀναφέρει ὁ Ν. Ι. Ρηγόπουλος.

3. Γρηγ. Παπαγεωργίου, 29 Ἰουλίου 1833, σχετ. Ἔγραφον.

4. Μουτσόπουλος Ν. «Αἰ παρὰ τὴν Τρίπολιν Μοναὶ Γοργοεπηκόου, Βαρσῶν καὶ Ἐπάνω Χρέπας ἀπὸ ἀρχιτεκτονικῆς ἰδίως ἀπόψεως», Ἐπετιρὶς τῆς Ἑταιρίας Βυζαντινῶν Σπουδῶν, ἔτος 1959, τόμ. ΚΘ᾿ (29), σελ. 390-451.

5. Μουτσόπουλος Ν. «Αἰ παρὰ τὴν Τρίπολιν Μοναὶ Γοργοεπηκόου, Βαρσῶν καὶ Ἐπάνω Χρέπας ἀπὸ ἀρχιτεκτονικῆς ἰδίως ἀπόψεως», (ὅ.π.), σελ 413.

6. Μουτσόπουλος Ν. «Αἰ παρὰ τὴν Τρίπολιν Μοναὶ Γοργοεπηκόου, Βαρσῶν καὶ Ἐπάνω Χρέπας ἀπὸ ἀρχιτεκτονικῆς ἰδίως ἀπόψεως», (ὅ.π.), σελ 413-415.

7. Μουτσόπουλος Ν. «Αἰ παρὰ τὴν Τρίπολιν Μοναὶ Γοργοεπηκόου, Βαρσῶν καὶ Ἐπάνω Χρέπας ἀπὸ ἀρχιτεκτονικῆς ἰδίως ἀπόψεως», (ὅ.π.), σελ 413-415.



© κειμένου-φωτογραφιῶν: Παναγιώτης Καρώνης 2020, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος.

Ἀπαγορεύεται ἡ ἀναδημοσίευση, ἢ ἀναπαραγωγή, ὁλική, μερικὴ ἢ περιληπτικὴ ἢ κατὰ παράφραση ἢ διασκευὴ καὶ ἀπόδοση τοῦ περιεχομένου τοῦ παρόντος ἄρθρου μὲ ὁποιοδήποτε τρόπο, χωρίς προηγούμενη συνεννόηση μὲ τὸν συγγραφέα του.




Σωζόμενη τοιχογραφία τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ.



Σπάραγμα τοιχογραφίας τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ.



Σωζόμενη τοιχογραφία τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ.



Σπάραγμα τοιχογραφίας τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ.



Δωρικὸ κιονόκρανο τῶν ὕστερων ρωμαϊκῶν χρόνων ποὺ βρίσκεται στὴν κόχη τοῦ βήματος τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλύψεως στὸν Γουλᾶ.



Θέα τοῦ Μαντινειακοῦ ὀποπεδίου ἀπὸ τὸ ναὸ τῆς Ἀναλύψεως τοῦ Γουλᾶ· στὸ βάθος ἡ ὀροσειρὰ τοῦ Μαινάλου.